
Một chút trường xưa
Sáng nay tôi đạp xe ngang qua trường cũ, ngôi trường đầu tiên của một thời đi học. Mấy năm rồi ở đây đã là một siêu thị lớn, cổng mở ra ba ngả đường, tấp nập người ra vào. Không biết có ai còn nhớ chính nơi đây đã từng có một ngôi trường gần trăm năm tuổi, trang nghiêm, đẹp đẽ một thời được cả thành phố biết tên: Trường Nữ tỉnh lỵ Cần Thơ.
Tự hào lắm chứ, cái tên gọi đầu tiên ấy. Bởi lúc bấy giờ khắp thành phố chỉ duy nhất một trường tiểu học nữ và một trường tiểu học nam. Tôi đã từng học những bài học vỡ lòng trong ngôi trường này.
Vẫn còn đó trong tôi hình ảnh những em bé gái rụt rè, núp sau lưng mẹ bước vào lớp học, những bé gái vui đùa, chạy nhảy dưới bóng râm của cây còng cổ thụ mỗi giờ ra chơi... Tuổi thơ tôi đã trôi qua êm đềm chốn này. Biết bao điều tốt đẹp, biết bao nghĩa tình cao cả được ươm mầm, nảy chồi, ra hoa kết quả dưới mái trường này.
Và những cô giáo nữa chứ, những cô giáo mà lòng tôi luôn cảm phục khi nhớ đến. Hàng mấy chục lớp học, hàng mấy chục cô giáo qua nhiều thế hệ, lớp lớp kế tiếp nhau đã làm nên bề dày lịch sử một ngôi trường. Bao nhiêu năm tháng qua, bao nhiêu nước đã chảy qua cầu rồi mà tôi vẫn nhớ như in. Này nhá, lớp học đầu tiên dưới gốc còng là lớp năm (lớp 1 bây giờ) của cô Tám Châu. Học trò được cô dạy kỹ đến nỗi đứa nào đứa nấy viết chữ y hệt nhau. “Mẫu cô Tám Châu”, cả trường đều nói như vậy.
Cả đến khi lên trung học, các thầy cô dạy lớp nhìn chữ viết của học trò cũng nhận biết người thầy đầu tiên của học trò mình là ai nữa là. Kế bên đây, cuối dãy hành lang là lớp tư cũ (lớp 2 mới) của cô Mỹ Lệ. Học trò cô thì lễ phép, mẫu mực hết ý bởi được cô rèn kỹ từ dáng đi, bộ đứng, cả cách khoanh tay cúi đầu thật tròn trước mặt người lớn. Và còn nữa, cô Cẩm Vân dạy may thêu, cô Giáp dạy bánh trái, cô Hoa dạy thể dục...
Sung sướng thay cho những học trò xưa ấy, chỉ bậc tiểu học thôi mà được học rất nhiều điều. Cũng chẳng thấy cô giáo nào than học trò cá biệt, chẳng thấy phụ huynh nào bị mời đến trường “uống trà” vì con làm lỗi. Chỉ đầy ắp tiếng cười vang lên trên hành lang lớp học, chỉ đầy ắp những hình ảnh bé nhỏ, dễ thương chạy nhảy tung tăng giữa sân trường rực nắng.
Và những cô giáo giản dị, hiền lành đi đi lại lại trong từng lớp học, chậm rãi từ tốn nhắp từng ngụm trà trên phòng giáo viên hoặc ngồi thong dong trong phòng hiệu trưởng bàn chuyện học trò, chuyện khen thưởng cho những học sinh được nêu tên trên “Bảng danh dự” hằng tháng... Dường như không nghe ai nói về chuyện cơm áo gạo tiền, chuyện xe hơi nhà lầu trong ngôi trường này, ngôi trường nhỏ xinh có ba dãy lớp học thấp tè, không tầng cao vút, không máy móc hiện đại mà tâm hồn người cứ mênh mang lộng gió...
Ngôi trường giờ đã không còn gì. Chỉ đây đó một vài đống gạch vữa do công trình chưa hoàn chỉnh. Người ta mới xây siêu thị trên một phần diện tích để mở cửa buôn bán nhanh và sẽ còn tiếp tục xây thêm nhiều khu nữa. Những lần qua đây tôi hay nhìn về cuối sân, nay là khoảnh đất trống dành để xe khách.
Trên đó trước đây là nhà lưu niệm nằm trong khuôn viên Trường Nữ tiểu học còn được gọi là “Niệm sư từ”. Ừ, Niệm sư từ, ba chữ thiêng liêng ấy dùng để chỉ nơi lưu giữ, thờ phụng các thầy cô dạy tiểu học đã quá vãng của toàn tỉnh ngày xưa. Song song với phòng “Sư đạo tôn” bên Trường Trung học Phan Thanh Giản tức Collège de Cantho cũ, nhà lưu niệm này vẫn nghi ngút khói hương, vẫn thơm ngát tấm lòng của kẻ hậu bối tưởng niệm các thầy cô, làm vẻ vang truyền thống “Tôn sư trọng đạo” của dân tộc ta.
Trên bàn thờ, tên họ những thầy cô đã khuất được khắc trong từng mảnh đồng gắn lên tấm bảng lớn. Phòng lưu niệm giờ đã về đâu, bàn thờ các thầy cô đã được đặt nơi chốn xa lạ nào khi trường cũ không còn, trường mới dời đi với toàn những con người mới, không có mối dây liên hệ nào với trường xưa?
Không biết rồi những người dân Cần Thơ, những bé gái lớn lên cùng tôi ngày nào, mỗi khi đi qua nơi này có còn bồi hồi, nhớ tiếc ngôi trường thời thơ ấu của mình? Hay chỉ có tôi, sáng nay đi qua chốn này, nhìn khu siêu thị rộn ràng, bề thế mà cất tiếng than dài: Ôi, trường cũ nay còn đâu!
NGUYỄN NGỌC TUYẾT