Hà Tường Cát/Người Việt
Nếu không bị trở ngại vì thời tiết giông tố và phải đình hoãn ngày giờ khởi hành thì trưa 8 tháng 7, 2011,
phi thuyền Atlantis sẽ được phóng lên từ căn cứ Không Gian Kennedy ở mũi Canaveral, Florida.

Phi thuyền con thoi Atlantis bay lên không gian lần thứ ba ngày 2 tháng 12 năm 1988 trong phi vụ thứ 27 (STS-27) của các phi thuyền con thoi.
(Hình: NASA)
Ðây là chuyến bay thứ 135 và là chuyến bay cuối cùng của các phi thuyền con thoi trong 30 năm. Tổng cộng, 6 phi thuyền con thoi của NASA đã được chế tạo từ khi chương trình này được chấp thuận thực hiện cuối thập niên 1960. Hai phi thuyền, Challenger và Columbia, đã bị nạn nổ tan trên không năm 1986 và 2003 làm thiệt mạng 14 phi hành gia.
Phi thuyền Enterprise chưa lần nào bay lên không gian, chỉ được sử dụng vào 5 phi vụ thử nghiệm cho đến năm 1977, rồi được đem về khu triển lãm hàng không- không gian thuộc viện bảo tàng Smithsonian ở gần phi trường Dulles, thủ đô Washington, và sau này sẽ chuyển đến New York khi Discovery được đưa về đây.
Phi thuyền Discovery bay phi vụ không gian cuối cùng, STS-133, cuối tháng 2 đầu tháng 3 năm 2011, và sẽ để triển lãm ở viện bảo tàng Smithsonian.
Phi thuyền Endeavour bay phi vụ không gian cuối cùng, STS-134, cuối tháng 5 năm nay, sẽ được đưa về triển lãm tại California Science Center ở Los Angeles.
Sau chuyến bay cuối cùng, Atlantis sẽ được giữ lại triển lãm ở Trung Tâm Không Gian Kennedy.
Nhiệm vụ chính được ấn định cho các phi thuyền con thoi là “vận tải không gian,” cho nên các phi vụ có ký hiệu là STS (Space Transportation System).
Những tàu con thoi đã hoàn thành nhiều sứ mạng và đạt những thành tựu trên nhiều lãnh vực nhưng đồng thời cũng rất tốn kém. Thoạt đầu NASA chỉ dự tính ngân sách cho chương trình con thoi là $90 tỷ, nhưng thực tế đến nay đã tốn phí tới $196 tỷ. Tổng cộng 135 phi vụ, trung bình mỗi phi vụ $1.3 tỷ. Như vậy bình quân giá chuyên chở, 65,000 pounds mỗi chuyến, tính ra là $20,000 mỗi pound.
Nếu căn cứ theo những con số ấy thì phi thuyền con thoi không phải là một phương tiện rẻ tiền như ý định ban đầu, theo một suy luận là phi thuyền sử dụng được nhiều lần sẽ đỡ phí phạm hơn là một hỏa tiễn chỉ dùng được một lần. Trên lý thuyết, bình nhiên liệu phụ là thứ duy nhất chỉ dùng được một lần cón phi thuyền và động cơ hỏa tiễn đều dùng trở lại được.
Ban đầu, NASA hy vọng là mỗi phi thuyền có thể bay tới 50 phi vụ một năm nhưng những vấn đề kỹ thuật chi tiết cần chuẩn bị khiến cho không một năm nào có hơn 10 chuyến bay con thoi và không phi thuyền nào bay hơn 4 lần trong một năm. Hai tai nạn, Challenger năm 1986 khi bay lên và Columbia năm 2003 khi trở về mỗi lần làm cho chương trình con thoi phải đình chỉ trên dưới hai năm.
Phi thuyền con thoi đầu tiên, Enterprise, chỉ là phi thuyền thử nghiệm và không lần nào lên không gian. Columbia là phi thuyền bay chuyến thứ nhất lên không gian ngày 12 tháng 4 năm 1981 và 4 chuyến kế tiếp sau đó cho tới khi có phi thuyền Challenger hai năm sau. Discovery là phi thuyền con thoi thứ tư, bay chuyến đầu vào tháng 8 năm 1984. Atlantis là phi thuyền thứ năm, bắt đầu sử dụng từ cuối năm 1985 và Endeavour là phi thuyền mới nhất, tháng 7 năm 1992.
Discovery dẫn đầu về số chuyến bay, 39 phi vụ thành công cũng thời gian sử dụng, 27 năm, và Atlantis đứng hạng thứ nhì, 33 phi vụ 26 năm. Những phi vụ đầu tiên của phi thuyền con thoi không nhắm vào việc ráp nối với các phi thuyền khác trên không gian. Phi vụ STS-63 với Discovery là lần đầu tiên ráp nối vào trạm Hòa Bình (Mir) của Nga năm 1995. Sau đó từ năm 2000 nhiệm vụ chính của các phi vụ con thoi là phục vụ cho Trạm không gian Quốc tế, mang dụng cụ lên trạm và đưa phi hành gia đi-về.
Trong số rất nhiều thành tích phục vụ khoa học của phi thuyền con thoi có thể kể tới việc phóng các vệ tinh nhân tạo, phòng thí nghiệm Chandra dùng quang tuyến X, đem viễn vọng kính Hubble lên lắp ráp trên không gian - bao gồm cả việc sửa chữa và điều chỉnh.
Sau 30 năm, có nhiều nhận định tương phản về chương trình con thoi, hữu hiệu hay không hữu hiệu, tuy nhiên một điều chắc chắn đây là một chương trình có lợi ích đóng góp rất quan trọng cho tiến bộ khoa học kỹ thuật trên đường thám hiểm không gian của nhân loại.
Tầm mức rộng lớn của chương trình con thoi cũng không chỉ tính bằng số tiền đã chi dụng. Chương trình này đã sử dụng trên 5,000 người làm việc ở hơn 650 cơ sở, 1,200 công ty và nhà cung cấp trang thiết bị từ khắp nước Mỹ và trên thế giới. Ngoài ra cũng phải nói đến rất nhiều phi hành gia, chuyên nghiệp hay tài tử, thuộc nhiều dân tộc trong đó có Việt Nam, đã có thể lên không gian bằng chương trình phi thuyền con thoi. (HC)











