
Góc sân của nội
Quý Hương Góc sân của nội chỉ là góc sân gạch. Những miếng gạch đỏ theo năm tháng dần mòn lín. Mùa mưa, góc sân phủ rong rêu, trẻ con chạy qua góc sân thể nào cũng trượt té.
Góc sân gạch được thay thế bằng xi măng. Cái sân rộng, sáng hơn nhưng không còn vẻ cổ kính như trước nữa. Mép sân được bao bọc bởi bờ thềm cao khoảng 15 cm, tạo thành ranh giới giữa trong và ngoài sân. Sân xi măng phơi lúa sướng hơn sân gạch, cào và hốt lúa cũng nhanh, không phải dùng chổi ran moi những hột lúa còn sót dưới những khe đất giữa mấy viên gạch. Lâu dần, sân xi măng cũng cũ. Mùa mưa, những khe rãnh nhỏ trong sân bắt đầu nảy nầm lúa hay hột đậu mùa, lên cây. Bờ thành vững chắc cũng dần nứt ra, có lẽ do ai đó khi vác những cây củi to ra sân phơi đã ném xuống. Cũng có thể do con bò của nội khi cột dây ở đầu sân đã giẫm chân lên bờ thành đến lần thứ 10. Những cọng cỏ bắt đầu tấn công bờ thành. Vài cây lúa nhỏ nhú lên ở những khe nứt rồi héo dần vì cái nắng tháng 7.
Chỉ có gốc vú sữa là vẫn nằm đó, phía ngoài góc sân. Cả xóm duy chỉ nhà nội có cây vú sữa, loại vú sữa nếp, ăn ngon, ngọt lịm, mát như dòng sữa mẹ.
Mùa hè ở sân gạch, gió nam nóng nung người. Bóng cây vú sữa vừa lớn, đủ che mát cho hai bà cháu. Nội kêu tôi đem theo hột lúa ra nhổ tóc sâu. Nội lót cái mo cau ngồi chỗ góc sân gạch. Tôi đứng dựa vô lưng nội, rẻ những gốc tóc dài có đuôi cong ngoắc vì búi cả ngày, thấy cọng tóc sâu là kẹt vô hột lúa để nhổ bật luôn cả gốc.
Mùa hè sân xi măng, gió nam nóng nung người. Ông nội hay ngồi dưới bóng cây vú sữa đan rổ, còn em trai tôi cũng hí hoáy học theo ông. Mẹ ngồi rửa rau, bà nội cầm thúng to hốt lúa. Gốc vú sữa đã có trái thiệt nhiều. Tôi cầm cái rổ đứng dưới gốc. Chú Út trên cây cứ réo cầm cho kỹ không vú sữa lăn ù hết ra đất.
Ông nội ngồi góc sân, bóp bóp rồi bẻ đôi trái vú sữa, ăn nghe ngọt thiệt ngọt. Rồi nội kêu nhổ râu và tôi cũng kiếm hột lúa. Râu ông nội không khó tìm như tóc sâu của bà nội nhưng cứng nên phải nhổ nhiều lần. Thời trai trẻ, ông nội tôi đẹp quá trời. Rồi ông đi chiến tranh. Một lần núp hầm tránh bom, mũi ông bị bỏ một bên, môi trên phải may lại và biến dạng đi. Ông nội ít nói, không hài lòng hay khi làm sai chuyện thì ông chỉ nhắc một lần. Tính ông trái hẳn với bà nội. Dù chú Út có chạy tuốt ra sau vườn, trèo lên cây mít vẫn nghe tiếng bà nội ra rả ở góc sân. Bà nói vậy còn chưa trị được cái thằng lì đầu. Góc sân chứng kiến bà nội trị tội lì đầu, chú Út bị phạt quỳ cả buổi trưa. Gốc vú sữa chắc vì thương chú mà tán lá ngày càng dài ra, xum xuê để che bớt nắng cho chú. Những lúc ấy, tôi thấy sợ cái góc sân của nội.
Rồi một năm, chú Út tìm đâu được cây mai tứ quý, đem trồng ở mé sân bên vuông góc với mé có gốc vú sữa. Góc sân của nội trông vui mắt hơn khi những cánh hoa vàng, đỏ dần nhú lên rồi rơi xuống đất cả những hạt màu đen. Tết đến, đôi bạn vú sữa - mai tứ quý còn có thêm những bạn xà lách, cải cay, ngò, xa chút có hàng dưa leo xanh mướt. Góc sân của nội trông sinh động, đầy sức sống với đủ thứ loại cây.
Đông xuân rồi hè thu, những người bạn nhỏ của đôi bạn vú sữa - mai tứ quý dần được thay thế bởi nào cà pháo, rau muống, đậu tương…, có khi là giàn mướp hay giàn bí đao. Những người bạn cứ đến rồi đi, duy chỉ đôi bạn là vẫn còn đó, từ lúc chú Út còn đi học, rồi chú Bảy lấy vợ, thím sinh em bé…
Mái tóc bà nội chuyển sang màu muối tiêu, muối nhiều hơn tiêu. Nội không kêu mấy đứa em nhổ tóc sâu vì sợ mấy cọng tóc muối cũng không còn để búi. Ông nội bệnh tim, không còn sức khỏe để trồng rau quả. Góc sân trơ lại đôi bạn.
Ngày qua tháng, qua năm, tôi ngắm góc sân của nội, nơi ghi dấu tuổi thơ mình, ngắm sự trưởng thành của những đứa em, có cả nỗi sợ tuổi già của nội.
Thỉnh thoảng, ở nơi xa thăm thẳm, góc sân của nội trở thành góc thân thương trong miền kí ức quê nhà.
Quý Hương











