Ngày 3 Tháng Tám, 1992, tại sân sau của một ngôi chùa ngỏ nằm gần đường Brookhurst, Orange County, California, thi sĩ Nguyễn Tất Nhiên “Biến”(1) khỏi “trần gian hệ luỵ”(2) ngay trong chiếc xe hơi cũ cũng là “ngôi nhà di động” của ông trong những năm cuối đời. Sau 29 năm, thơ của Nguyễn Tất Nhiên và những tình khúc được phổ từ thơ của ông vẫn là những tuyệt tình ca bất hủ.
Một gã “ngông” làm thơ, viết nhạc, hát cải lương
Năm 1971, tạp chí Sáng Tạo của cố nhà văn Mai Thảo xuất hiện những vần thơ của một người tự cho mình là “kẻ hoang đàng,” “tên vô đạo,” “bất tín đồ trong tình yêu” – Nguyễn Tất Nhiên.
Ngay sau đó, lời thơ Nguyễn Tất Nhiên với ý tưởng và những hình ảnh độc đáo, hư hư thật thật, những thú nhận “ngông cuồng” mà rất nồng nhiệt, đã đi vào nhạc của Phạm Duy, Nguyễn Đức Quang, Anh Bằng, trở thành một hiện tượng trong làng thơ và nhạc Việt Nam thời kỳ bấy giờ.
Có thể nói cho đến bây giờ, hiếm có ai dành cho người yêu của mình những tên gọi đẹp, thánh thiện như Nguyễn Tất Nhiên đã từng. Đặc biệt, cái đẹp và thánh thiện ấy càng được tôn vinh hơn gấp vạn lần khi ông đem chính mình ra làm vật thể so sánh. Ông tự gọi mình là một “người bệnh hoạn,” một “kẻ nhiều sám hối,” một “tên vô đạo.” Riêng bạn bè, thân hữu, chẳng ai ngại ngùng gì khi gọi Nguyễn Tất Nhiên là “kẻ ngông cuồng” hay “một người điên” hoặc một gã “bất cần đời.”
Cố thi sĩ Nguyễn Tất Nhiên (phải) và nhạc sĩ Hoàng Thanh Tâm (Hình: Nhiếp ảnh gia Thái Đắc Nhã cung cấp)
Gọi thế nào cũng đúng, vì: “Ảnh có máu điên, mà cũng có máu ngông. Ảnh ‘điên’ lắm. Người làm nghệ thuật nào cũng có ‘máu điên’ trong người, không nhiều thì ít,” nhạc sĩ Trúc Hồ đã nói thế. Và với Nguyễn Tất Nhiên, thì không chỉ điên, ngông, ông còn là một kẻ bất cần đời, coi thường thị phi trong thiên hạ. Những giá trị chung bình thường của xã hội mà một con người bình thường luôn hướng tới, thì với Nguyễn Tất Nhiên không phải là điều cần thiết.
Cố nhạc sĩ Phạm Duy từng viết trong tuỳ bút của ông: “Đi qua đời tôi có khá nhiều thi nhân thuộc nhiều thế hệ, đa số đều như tôi, đều khá hồn nhiên, nghĩa là có tí máu điên. Nhưng trong làng thơ Việt Nam, có ba nhà thơ hồn nhiên nhất, đó là Nguyễn Ngu Ý, Bùi Giáng, và Nguyễn Tất Nhiên… Cả ba vị đều đã từng là thượng khách của Dưỡng trí Viện Biên Hòa, nơi tôi đã có lần đến thăm một trong ba vị đó.”
Nếu từng ở Dưỡng trí Viện Biên Hòa, thì… không thể là người tỉnh táo. Nhưng, chính cố nhạc sĩ Phạm Duy cũng nhẹ nhàng gọi đó là cái “Hồn Nhiên” của Nguyễn Tất Nhiên.
Nguyễn Tất Nhiên có rất nhiều bằng hữu. Đi đến đâu ông cũng có bạn. Đi đến đâu ông cũng có người quí mến. Nguyễn Tất Nhiên có thể ngồi hàng giờ hàn huyên với bè bạn đúng nghĩa cuộc đời rong chơi, không cần biết ngày mai sẽ ra sao.
Vậy, giá trị mà Nguyễn Tất Nhiên định ra và tìm đến trong cõi nhân sinh này là gì? Là thơ? Là tình yêu? Là cái đẹp vĩnh cửu? Câu trả lời: “Không có mục đích gì cả!”
“Nguyễn Tất Nhiên sống thả nổi như bèo trôi sông, tới đâu hay tới đó, không có mục đích, không có chương trình gì cả” – nhạc sĩ Nguyễn Hữu Nghĩa, đang định cư ở Canada, thầy dạy âm nhạc cho Nguyễn Tất Nhiên (từ sau Tháng Tư, 1975 đến Tháng Tư, 1979) nói về người học trò yểu mệnh của mình. Ông cũng là người hiếm hoi nếu không muốn nói là duy nhất, không dùng từ “điên” khi nhắc về Nguyễn Tất Nhiên.
“Tôi không bao giờ thấy Nguyễn Tất Nhiên điên. Tôi chỉ thấy ông ấy là người sống kiểu bạt mạng và bi quan. Với Nguyễn Tất Nhiên, tôi không thấy một nét lạc quan nào ở ông ấy, ngay cả lúc ông ấy cười,” nhạc sĩ Nguyễn Hữu Nghĩa nói.
Những năm sau biến cố 30 Tháng Tư, Nguyễn Tất Nhiên tìm đến nhạc sĩ Nguyễn Hữu Nghĩa ở Sài Gòn để học nhạc. Ông học guitar, hoà âm và sáng tác ca khúc. Thời gian đó, cuộc sống ở miền Nam chật vật. Người Sài Gòn chạy ăn từng bữa, nhiều người làm lụng, dành dụm để “tìm đường ra đi.”
“Nguyễn Tất Nhiên là một người ham học. Ông ấy từ Biên Hoà chạy xe ra Sài Gòn, ở lại nhà tôi để học. Sáng tôi đi làm thì ông ấy ở nhà ôn bài, làm bài. Mỗi lần đến học là ở lại ba đến bốn ngày. Cách hai tuần đến học một lần,” nhạc sĩ Nguyễn Hữu Nghĩa kể lại.
Ca khúc “Chiều trên đường Hồng Thập Tự” ra đời trong thời gian này, là một “bài tập” về hoà âm và sáng tác của Nguyễn Tất Nhiên.
Vì sao Nguyễn Tất Nhiên không phổ nhạc những bài thơ tình của mình đã làm điên đảo giới sinh viên, học sinh Sài Gòn thời ấy? Ông “phán” một câu:“Có bài nào hay thì người ta phổ nhạc mất tiêu, không chừa lại tác giả (thơ) bài nào!”
Thế nên sau khi định cư ở Mỹ, trong những lần ngẫu hứng, Nguyễn Tất Nhiên đã sáng tác “lại” các bài bát nhạc sĩ Phạm Duy phổ từ thơ của ông như “Em hiền như Ma soeur” hoặc “Hai năm tình lận đận” qua thể loại… cải lương!
Cái “ngông” của Nguyễn Tất Nhiên là thế. Ông thích đến học nhạc thì “lù lù” đến. Ai hỏi “Khi nào về?” thì ông trả lời: “Khi nào ‘nhạc gia’ đuổi thì về.” “Nhạc gia” nghĩa là “người chơi nhạc,” là cách ông gọi nhạc sĩ Nguyễn Hữu Nghĩa, người lớn hơn ông một tuổi, đang dạy nhạc cho ông.
Nguyễn Tất Nhiên chỉ làm những gì mình thích. Ông bước qua những định hình, chuẩn mực của mọi thứ một cách thản nhiên. Ông “vô tư” trả lời câu hỏi “Muốn học nhiếp ảnh à?” của nhiếp ảnh gia nổi tiếng Trần Cao Lĩnh bằng việc đưa ra cuốn sách dạy chụp hình “How to take a good picture?” (do hãng Kodak phát hành) và nói: “Có sư phụ nhiếp ảnh đây rồi!”
Cuốn sách đó là món quà của nhiếp ảnh gia Thái Đắc Nhã tặng cho Nguyễn Tất Nhiên khi biết chàng thi sĩ rất muốn học chụp hình.
Thủ bút của cố thi sĩ Nguyễn Tất Nhiên tặng nhiếp ảnh gia Thái Đắc Nhã (Hình: Thái Đắc Nhã cung cấp)
Một gã bi quan “sống với chữ thay vì sống với đời”
Lúc nào trong đầu ông cũng có chữ, đùa với chữ, xâu xé và khổ đau với chữ. Cái tài của Nguyễn Tất Nhiên chính là cho dù trong tình huống nào, ông cũng chỉ ghép chữ lại với nhau đúng với cảm xúc của mình, chứ không đẽo gọt, trau chuốt ngôn từ. Ngôn từ trong thơ ông hồn nhiên và giản dị. Giản dị đến cay nghiệt.
Ai mà chẳng từng nhìn thấy giọt mưa, ai mà chẳng biết tượng đá. Nhưng để thấy trọn vẹn một giọt mưa vỡ toang trên tượng đá, chỉ có thể là Nguyễn Tất Nhiên. Tượng đá-một vật thể vô hồn, vững chắc, ngàn năm. Giọt mưa chọn tượng đá để làm điểm rơi, để rồi vỡ toang…
Phía sau cách ghép chữ đơn giản ấy phải là một ý nghĩa sâu sa, thâm thúy vô cùng. Nhạc sĩ Trúc Hồ tự nhận rằng, ca từ trong các sáng tác của ông ảnh hưởng khá nhiều bởi ngôn ngữ thơ của Nguyễn Tất Nhiên. Ông nói: “Cách dùng từ của Nguyễn Tất Nhiên rất giản dị nhưng rất thơ, không bóng bảy, trau chuốt, không cần đi đâu lung tung xa vời. Ông ấy ghép chữ rất tài tình, đơn giản là ‘Em hiền như Ma soeur’ thôi nhưng làm cho mình cảm thấy vô cùng thánh thiện và trong sạch.”
Trong thơ của Nguyễn Tất Nhiên, vạn vật trên mặt đất đều được kết nối với nhau rất “hồn nhiên” và rất nhẹ nhàng.
“Trời mưa không lớn lắm/ Nhưng vẫn ướt đôi đầu/ Tình yêu không đáng lắm/ Nhưng đủ làm… tiêu nhau.” (Thơ khởi tự điên cuồng)
Như nhạc sĩ Trúc Hồ đã nói, ngôn từ trong thơ của Nguyễn Tất Nhiên đơn giản vô cùng, đơn giản như người ta “đang nói chuyện với nhau.” Với Nguyễn Tất Nhiên, “chữ” là hơi thở để sống. “Chữ” là cách để ông tỏ tình. “Chữ” cũng là phương tiện để ông giải thoát hờn giận của một cuộc tình hay những u uẩn, ngột ngạt trong cõi trần gian. Ông có thể so sánh người tình của mình “hiền như Ma soeur” nhưng rồi cũng sẵn sàng ví người tình là một “ác quỷ đầy quyền năng.”
Cho đến khi, chữ hiển hiện quá nhiều trong tư tưởng, nhưng lại không thể liên kết với nhau thành thi ca, thì “tên hoang đạo” và “người bệnh hoạn” trong Nguyễn Tất Nhiên vùng dậy.
“Cái điên của Nhiên xuất phát từ sự vùng vẫy trong tư tưởng. Cuộc sống bình thường thì không màng tới, không lo tới, nhưng tư tưởng thì bùng phát rất mạnh trong đầu Nhiên. Sự bùng phát đó quá lớn mà Nhiên không viết ra được như đã từng viết khi còn ở Việt Nam. Ẩn ức đó dẫn đến tâm trạng của người thất chí,” nhiếp ảnh gia Thái Đắc Nhã nói về những ngày tháng trước khi Nguyễn Tất Nhiên “khép mắt sớm hơn giờ thiên định.” (3)
Nguyễn Tất Nhiên đã chọn một nơi chốn khác để tiếp tục với sự “hồn nhiên” của mình. Có thể nơi đó ông không cần phải hô biến đi cái buồn đã từng ngự trị trong ông, không phải nghe những tiếng ồn ào xô bồ vọng về từ một tâm thức nào đó. Nơi ấy, ông sẽ được thảnh thơi “hồn nhiên” làm tên “vô đạo” hay hoá thành giọt mưa rơi phủ trên cây thánh giá huy hoàng vĩnh viễn.
***
Bài tưởng nhớ 29 năm ngày mất của cố thi sĩ Nguyễn Tất Nhiên được thực hiện qua lời kể lại của những người bạn của ông: nhạc sĩ Trúc Hồ, nhiếp ảnh gia Thái Đắc Nhã, nhạc sĩ Nguyễn Hữu Nghĩa (Canada) và bà Lê Minh Phú (nhật báo Người Việt)
Bài viết sử dụng những tấm hình chưa từng được công bố do nhiếp ảnh gia Thái Đắc Nhã cung cấp.
***
(1): Trích từ những câu thơ: “Tôi hô biến cái tôi buồn/ Tôi hô biến nỗi thuồng luồng đời tôi/ Tôi hô biến vợ/ Tôi hô biến con/ Tôi hô biến nỗi đói/ Tôi hô biến nỗi buồn/ Tôi hô cái nào, biến cái nào thì nó hiện lên cái đó.”
(2): Trích trong lời giới thiệu do nhà thơ tự viết và diễn đọc trong băng nhạc Tình Khúc Nguyễn Tất Nhiên thực hiện sau năm 1975.
(3): Trích bài thơ “Giữa trần gian tuyệt vọng.”
— LTS: Bài vở của trang Tưởng Nhớ xin gửi về hộp thư: ngo.kalynh@nguoi-viet.com
Last edited by bichphuong on Sun Nov 12, 2023 3:05 pm, edited 1 time in total.
Tháng mười một,
Gió run rẩy buông lơi tiếng thở dài
Chiều cuối thu xanh xao mùa rét ngọt
Đường em về phía bên này nỗi nhớ
Hương kỷ niệm nồng nàn còn thắm vương…
Tháng mười một,
Bóng em gầy giữa góc phố mù sương
Từng bước lang thang trầm khua khắc khoải
Heo may buốt giá bờ môi tê cóng
Người hỡi hay chăng… nước mắt hoen đầy…
Tháng mười một,
N phương xa đó, đêm có buồn vây
Đếm hạt thu mưa hoài mong ngóng đợi
Gót em quay về tròn câu duyên nợ
Một đời bên nhau phối ước trăm năm…
Tháng mười một,
Mưa vẫn vọng từ ký ức xa xăm
Dù mai đây thời gian có vô tận
Mãi còn em-anh bên bờ sông nhớ
Cạn chén tương tư trên đỉnh tình sầu…
PTMC
Tiểu Vũ Vi
Last edited by bichphuong on Sun Nov 12, 2023 3:12 pm, edited 1 time in total.
có chiếc lá rơi
… vào đời
tôi
lặng lẽ
như chút tình vướng khẽ…
… bước chân ai
để rồi những giọt nắng mai
chợt trong khoảnh khắc…
trên vai héo gầy
mùa thu đến mùa thu đi…
vẫn vậy
sao nghe lòng trống trải mỗi lần thu?
đêm nằm nghe tiếng gió ru
quyện vào hơi thở thêm vi vu…
buồn
buồn vừa chớm…
hay mùa thu vừa chớm?
mỏng mảnh rơi như đom đóm…
dậy thì
nỗi niềm… dù ở hay đi
vẫn rơi xuống gối…
vẫn ghi vào hồn
ôi chiếc lá…
một mình
rơi
… lặng lẽ
rơi xuống đời gọi khe khẽ
thu ơi
đời mình bao kiếp thu vơi
vẫn nghe đầy rẫy những lời dối gian…
thihạnh
Last edited by bichphuong on Sun Nov 12, 2023 3:13 pm, edited 1 time in total.
Lạу Ϲhúa từ nhân, xin cho con biết mến уêu và phụng sự Ϲhúa trong mọi người.
Lạу Ϲhúa xin hãу dụng con như khí cụ bình an của Ϲhúa.
Để con đem уêu thương vào nơi oán thù, đem thứ tha vào nới lăng nhục,
đem an hòa vào nơi tranh chấp, đem chân lý vào chốn lỗi lầm.
Để con đem tin kính vào nơi nghi nan chiếu trông cậу vào nơi thất vọng,
để con rọi ánh sáng vào nơi tối tăm đem niềm vui đến chốn u sầu.
Lạу Ϲhúa xin hãу dạу con, tìm an ủi người hơn được người ủi an,
tìm hiểu biết người hơn được người hiểu biết,
tìm уêu mến người hơn được người mến уêu.
Vì chính khi hiến thân là khi được nhận lãnh,
chính lúc quên mình là lúc gặp lại bản thân.
Vì chính khi thứ tha là khi được tha thứ,
chính lúc chết đi là khi vui sống muôn đời.
Ôi thần linh thánh ái xin mở rộng lòng con,
xin thương ban xuống những ai lòng đầу thiện chí, ơn an bình
Bây giờ là tháng Tám
Năm đó là tháng Tư
Tháng nào thì cũng thế
Lịch sử sang trang thường không chọn tháng ngày
Những người phụ nữ A Phú Hãn hôm nay
Đang khóc bằng đôi mắt của người phụ nữ Việt Nam 46 năm trước
Nước mắt của họ giống nhau
Không màu
Nhưng mặn hơn muối
Những người phụ nữ A Phú Hãn
Đang ôm những đứa con bằng hai cánh tay của người phụ nữ Việt Nam của tháng Tư năm đó
Hai cánh tay quá nhỏ không ôm được hết đàn con nên đã đánh rơi
một đứa con nào đó trên đường
không sao nhặt lại được nữa
Đứa bé chìm khuất trong biển người
Những người phụ nữ A Phú Hãn
Đang chạy bằng đôi chân của người phụ nữ Việt Nam của tháng Tư năm đó
Đôi chân ngắn và yếu
Nên thất lạc con mình
Khi một quốc gia tan rã
Những người phụ nữ là những nạn nhân đáng thương nhất
Họ mất chồng không biết rõ ngày giờ
Họ mất con không biết ở quãng đường nào
trong thành phố nào
Những đôi mắt của bà mẹ Việt Nam tháng Tư
Những đôi mắt của bà mẹ A Phú Hãn tháng Tám
Những đôi mắt của các bà mẹ trong chiến tranh
Đều có hình viên đạn
Những viên đạn
Không phát ra tiếng nổ
Nhưng những viên đạn đó biết khóc
Những giọt lệ rơi xuống
Âm thầm không tiếng động
Bây giờ là tháng Tám A Phú Hãn
Năm đó là tháng Tư Việt Nam
Tháng nào thì cũng thế
Lịch sử sang trang
thường không chọn tháng ngày
Menu
Birthdays
Clock
Search
Attachments
Newest members
Link to us