Buồn vài phút xin ghé thăm đây; muốn tán gẫu ghé đây... Chia sẻ tâm tư vô đây.... Không biết nói gì làm gì vô đây!!! Bài viết sẽ giữ lại trong 7 ngày và quá hạn sẽ đi vào thiên cổ của không gian Cyber!!!
Thua cuộc chiến, chế độ Putin được tính từng ngày? Trần Tiến Dũng 6 tháng 3, 2022
Vladimir Putin (ảnh: Sasha Mordovets/Getty Images)
Về cuộc chiến xâm lăng của Putin với Ukraine, đến ngày 6 Tháng Ba, 2022, giới quan sát không chút hoài nghi khi đưa ra nhận định:
1- Putin chắc chắn thua trận. Liên Bang Nga chắc chắn không còn như trước khi Putin phát động chiến tranh.
2-Lần đầu tên trong lịch sử, một cuộc chiến tranh xâm lược mà phe chủ chiến không thắng được bằng vũ khí quân sự cổ điển tối tân, mà vũ khí kinh tế, xã hội, văn hóa, chính trị của các quốc gia phản đối sự xâm lăng ủng hộ nước bị xâm lăng sẽ chiến thắng toàn cuộc.
3- Mỹ, Châu Âu và các nước Dân chủ đã và đang tham chiến trực tiếp bằng vũ khí kinh tế, tài chánh, truyền thông… Ở mặt trận trung tâm này, Putin đã thua trắng tay ngay từ đầu, và kể cả hậu cuộc chiến Putin và nước Nga cũng cháy túi.
4- Mỹ, Châu Âu và các nước dân chủ không chỉ tham dự trực tiếp bằng vũ khí kinh tế ở Ukraine, mà thật sự đang tấn công bằng cấm vận trực tiếp vào hầu mọi lĩnh vực sống còn của đời sống xã hội của chế độ Putin và nước Nga. Người dân kể cả giới nhà giàu và trung lưu ở Nga vốn có mức sống, cách sống, làm ăn khác, không như dân Bắc Triều Tiên, Cuba, Iran… nên không thể sống vài thập niên trong cảnh cấm vận triệt để.
5- Ngay cả khi Putin có chiếm Kyiv hay toàn bộ Ukraine thì ông ta cũng phải đầu hàng, lui quân để đổi lấy bỏ các lệnh cấm vận toàn diện để tránh cho nước Nga khỏi kiệt quệ, chế độ ông ta sụp đổ.
6- Vũ khí kinh tế, tài chánh… mà Mỹ và phương Tây trực tiếp tấn công Putin không phải tính từng ngày, tháng mà sẽ là năm, thập niên… Nếu Putin không rút quân xâm lược theo điều kiện của Mỹ, phương Tây và Ukraine, thì nước Nga sẽ có một chế độ khác loại bỏ Putin để làm điều đó. Các “đồng minh” trong và ngoài Liên Bang Nga không còn tin, hết dựa vào sức mạnh quân đội Nga, nỗi nhục yếu kém của quân đội Nga là không thể cứu vãn.
7- Chi phí duy trì chiến tranh trong cảnh các ngân hàng không thể thanh khoản, giao thương bị khóa, trên không, trên cảng, biên giới bị cấm cửa… Putin tiếp tục cuộc chiến xâm lược tốn kém mấy ngày nữa? Nếu chiếm được Ukraine, Putin lấy tài lực đâu để duy trì chiếm đóng giải quyết các nhu cầu khổng lồ của hậu chiến?
Số phận của Putin và đám tinh hoa Nga chủ chiến đang tính từng ngày. Chế độ phát xít Hitler, Nhật Bản quân phiệt trong Thế chiến thứ hai có cả nhân lực, tài nguyên, kinh tế để khai thác từ các quốc gia Châu Âu, Châu Á bị xâm chiếm rồi tung vào cuộc chiến cuối cùng cũng kiệt quệ đầu hàng. Liên Xô rộng lớn tài nguyên mênh mông có thêm cả cả nước Đông Âu cộng sản cuối cùng cũng sụp đổ chỉ vì họ bị khóa chặt trong vòng vây chiến tranh lạnh.
Ngay cả khi Putin mất hết lý trí điên rồ sử dụng vũ khí nguyên tử, nước Mỹ, châu Âu sẽ đổ nát nhưng chính nước Nga sẽ bị vũ khí nguyên tử đánh trả, chìm trong vực thẳm tăm tối hoang tàn, vì cuối cùng tiềm lực, sức mạnh kinh tế, tài chánh của các cường quốc, quốc gia Dân Chủ sẽ chiến thắng.
Lịch sử Châu Âu, thế giới sẽ khác, dẫu thế giới đã từng biết tới các lần cấm vận kinh tế… nhắm vào vài quốc gia, trong đó có cả Việt Nam nhưng bối cảnh lúc đó các nước nhất là nước lớn không có chung mạch máu kinh tế, tài chánh, giao thương… toàn cầu, và quy mô cấm vận không triệt để. Thế nên đây là lần đầu tiên cả thế giới chứng kiến sức mạnh vũ khí kinh tế, tài chánh… được triển khai hết hỏa lực tấn công vô đối để khuất phục, loại bỏ một chế độ độc tài của cường quốc quân sự cổ điển.
Vì sao Vladimir Putin đã bại trận rồi Tác giả: Yuval Noah Harari Trần Gia Huấn, chuyển ngữ 1-3-2022
Cuộc chiến chưa tới một tuần tuổi, nhưng dường như Vladimir Putin đang lao vào một thất bại lịch sử. Putin có thể thắng ở mọi trận đánh, nhưng hắn thua cả một cuộc chiến. Giấc mơ của Putin là xây dựng lại tân đế chế Nga bằng cách bám víu lấy những điều dối trá, rằng Ukraine không phải là một quốc gia thật sự, rằng Ukraine không hẳn là một dân tộc, và dân cư của Kyiv, Kharkiv, Lviv sẽ hân hoan, khát khao chờ đón đoàn xe tăng Nga tiến vào giải phóng.
Một sự dối trá đến hoàn hảo – Ukraine là một quốc gia có trên ngàn năm lịch sử. Khi Kyiv đã trở thành một đô thị thịnh vượng thì Moscow; thậm chí, chưa trở thành một ngôi làng. Kẻ chuyên quyền Nga dối trá nhiều đến mức hắn cũng tin như vậy.
Khi lên kế hoạch đánh chiếm Ukraine, Putin đã dựa vào những sự kiện. Hắn biết rằng quân đội Nga sẽ xơi tái Ukraine. Putin biết rằng NATO sẽ không tham chiến. Hắn biết rằng Âu châu lệ thuộc vào khí đốt và dầu lửa của Nga. Đức do dự áp đặt lệnh cấm vận. Dựa vào những điều này, hắn lên kế hoạch tung đòn mạnh, chớp nhoáng, chặt đầu chính phủ dân cử, lập chính quyền bù nhìn tại Kyiv, rồi chuồn mất, thoát khỏi lệnh cấm vận của các nước phương Tây.
Thế nhưng, Putin không tính tới một ẩn số khổng lồ. Người Mỹ đã phải học bài học tại Iraq. Liên Xô phải học bài học tại Afghanistan. Quá dễ dàng để đánh chiếm một quốc gia, nhưng giữ được nó lại là chuyện khác. Putin biết rằng ông ta có thừa sức mạnh để đánh Ukraine. Nhưng liệu người Ukraine có chấp nhận chính thể bù nhìn của Moscow dựng lên không?
Putin đã chơi một canh bạc đầy mạo hiểm rằng người Ukraine sẽ đón chào. Sau đó, Putin lặp đi lặp lại cho những ai muốn nghe rằng Ukraine không phải là một quốc gia thật sự và người Ukraine không phải là một dân tộc. Vào năm 2014, người dân trên bán đảo Crimea gần như không chống cự lại quân xâm lược Nga. Tại sao 2022 đã hoàn toàn khác?
Mỗi ngày qua đi, câu chuyện trở nên rõ ràng rằng Putin đã thua canh bạc này rồi. Người Ukraine đã đứng lên chống xâm lược với tấm lòng quả cảm. Toàn thế giới khâm phục. Ukraine sẽ chiến thắng trong cuộc chiến này. Phía trước là những ngày dài đen tối. Nga có thể chế ngự được toàn lãnh thổ Ukraine. Nhưng để chiến thắng một cuộc chiến, người Nga phải kiểm soát được mọi người dân. Liệu người Ukraine có để cho người Nga thực hiện việc này không? Chắc chắn rằng chuyện này không thể xảy ra.
Mỗi chiếc xe tăng Nga bị phá và mỗi người lính Nga bị tiêu diệt đã nhân lên lòng quả cảm của người Ukraine để kháng chiến. Mỗi người Ukraine bị giết, đào sâu thêm mối hận thù với kẻ xâm lăng. Thù hận là thứ tồi tệ nhất trong nấc thang tình cảm. Nhưng để chống áp bức dân tộc, thì thù hận lại là tài sản quý giá phải gìn giữ. Nó được cất sâu trong mỗi trái tim. Nó được gìn giữ qua các thế hệ kháng chiến.
Để phục hồi đế chế Nga, Putin cần một chiến thắng ít đổ máu, mở đường cho cuộc chiếm đóng ít hận thù. Giờ đây máu của người Ukraine đã đổ, sự căm thù chất ngất, giấc mơ của Putin chắc chắn không bao giờ thành hiện thực.
Không phải Mikhail Gorbachev, là người đã ký giấy chứng tử cho đế quốc Nga, mà đó là Putin.
Gorbachev để lại người cho Nga và người Ukraina có cảm giác như hai anh em ruột. Putin biến nó thành hai kẻ tử thù, và từ nay chắc chắn rằng người Ukraine coi việc chống Nga là niềm tự hào, là căn cước, là bản sắc dân tộc.
Quốc gia được xây dựng lên từ những câu chuyện kể. Mỗi ngày qua, lại thêm vào những câu chuyện kể rằng người Ukraine đang chuẩn bị không phải chỉ cho những ngày đẫm máu đang đợi, mà còn cả thập niên, cả thế hệ đang tới. Tổng thống là người đã từ chối rời khỏi thủ đô, nói với quan chức Mỹ rằng, chúng tôi cần vũ khí, chứ không cần một chuyến quá giang. Người lính trên Đảo Rắn tiền tiêu, nói với lính Nga rằng “Địt mẹ mày, cút đi!” Những công dân cố ngăn xe tăng Nga bằng cách ngồi trên đường tiến của kẻ thù. Đây chính là nền tảng để xây dựng quốc gia. Những ngày dài hun hút, còn bao nhiêu chuyện nữa để xây dựng quốc gia mà không cần đến xe bọc thép.
Những nhà chuyên quyền Nga cùng những người khác phải biết rõ điều này. Khi còn nhỏ, Putin lớn lên trong một khu nghèo ở Lenigrad, hắn đã được nghe những câu chuyện về lòng quả cảm của người Nga chống lại Đức Quốc xã. Giờ đây, Putin đang sản xuất ra những câu chuyện tương tự, nhưng lại tự đóng vai của Hitler.
Những câu chuyện về lòng dũng cảm của người Ukraine không chỉ mang lại sự quyết tâm của người Ukraine mà cho toàn thế giới. Người Ukraine đã mang lại quyết tâm cho chính phủ Liên hiệp Âu châu, cho chính quyền Mỹ, thậm chí cho cả những công dân Nga đang bị đàn áp.
Nếu người Ukraine tay không dám đứng ra cản xe tăng, thì chính phủ Đức cũng dám cung cấp vũ khí chống tăng cho họ; chính phủ Mỹ cũng dám loại bỏ ngân hàng Nga khỏi Hệ thống Thanh toán Toàn cầu – SWIFT, và những công dân Nga dám đứng lên phản đối cuộc chiến tranh phi lý. Lòng quả cảm đã truyền cảm hứng cho chúng ta có thể làm việc gì đó như một món hàng quyên góp, đón người tị nạn, giúp người kháng chiến trực tuyến.
Cuộc chiến tại Ukraine sẽ định hình lên tương lai của toàn thế giới. Nếu để độc tài xâm lược thắng, thì tất cả chúng ta sẽ nhận lấy hậu quả. Không có lý do gì, chỉ đứng ngoài quan sát. Đây là thời điểm để đứng lên và dấn thân.
Bất hạnh thay, cuộc chiến này sẽ kéo dài; thậm chí, nhiều năm, dưới nhiều hình thức. Nhưng điểm quan trọng nhất đã được quyết định rồi. Chỉ vài ngày qua đã chứng minh cho toàn thế giới thấy Ukraine là một dân tộc, người Ukraine không chấp nhận sống dưới chính thể tân đế quốc Nga. Câu hỏi chính vẫn còn để ngỏ rằng: phải mất bao lâu nữa những thông điệp này mới có thể xuyên qua bức tường dầy của điện Cẩm Linh.
_______ Tác giả: Yuval Noah Harari là sử gia gốc Do Thái. Ông là tác giả của cuốn sách Homo Sapiens – Lược sử Loài người.
Ủng hộ Nga xâm lược Ukraine là... phản bội tổ quốc Ngàn Hương
(Danlambao) - Trong cuộc chiến tranh Nga xâm lược Ukraine nổ ra từ ngày 24/2, Việt Nam thực sự lâm vào tình thế “tiến thoái lưỡng nan”.
Nga là “đối tác chiến lược toàn diện” hàng đầu của VN. Do đó VN không lên án Nga. Nhưng kẹt một nỗi, VN cũng có mối quan hệ rất chặt chẽ với Ukaine. Ukraine là một thị trường quan trọng cho hàng xuất khẩu VN sang châu Âu. Ukraine là nguồn cung cấp thiết bị quân sự chính cho VN. Một phần công nghiệp quốc phòng của Liên Xô cũ nằm trên lãnh thổ Ukraine.
Tại phiên họp khẩn cấp của ĐHĐ LHQ để thảo luận về tình hình Ukraine. Đại sứ Đặng Hoàng Giang, Trưởng Phái đoàn thường trực Việt Nam tại LHQ đã bỏ phiếu trắng, nghĩa là không lên án Nga xâm lược Ukraine.
Bà Nataliya Zhynkina, Đại diện lâm thời của Ukraine tại VN đã viết rằng: "Trong số tất cả các thành viên ASEAN chỉ có Việt Nam và Lao đã bỏ phiếu trắng. Việt Nam ơi, quê hương thứ hai của tôi, tôi rất thất vọng|”.
Vì VN không dám công khai ủng hộ Nga, vì nếu ra mặt ủng hộ Nga nhiệt tình mang tiếng ủng hộ quân xâm lược, nên xua bò đỏ ra bênh vực, định hướng dư luận, ngầm ủng hộ Nga trong cuộc chiến này.
Ngoài những đám lâu la giẻ rách DLV đông như quân Nguyên, thì phải kể đến một số con bò đầu đàn, với học hàm học vị và mang hàm tướng hẳn hoi, đã hung hăng nhảy ra xung trận, luôn to mồm gào thét, biện minh cho hành động xâm lược của Putin là chính đáng.
1.Trung tướng Nguyễn thanh Tuấn, nguyên Cục trưởng Cục Tuyên huấn Quân đội, cho rằng hành động của Putin tấn công Ukraine là ngăn chặn từ xa mối đe doạ tới an ninh nước Nga.
2. Thiếu tướng Lê Văn Cương, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu chiến lược BCA, ngày 28/2/2022, phun ra trên báo Nghệ An, gắp lửa bỏ tay người, vu cho Tổng thống Ucraine Zelensky tội hướng sang phương Tây muốn gia nhập NATO đã thổi bùng lên ngọn lửa chiến tranh.
3.Trung tướng Nguyễn Đức Hải, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Quốc phòng, nói trên báo Pháp Luật tpHCM ngày 28/2/2022 rằng: Đây chỉ là chiến dịch quân sự đặc biệt để bảo vệ người Ukraine nói tiếng Nga, và là hành động can thiệp tự vệ, không phải tiến công xâm lược.
Nếu nói như ba ông tướng này thì năm 1979, TQ xua 60 vạn quân sang đánh VN cũng là hợp lý vậy. Vì TQ cho đó là cuộc chiến phòng vệ, đánh trước khỏi VN đánh mình.
Tiếp đên là con vẹt trong ngành ngoại giao là Vũ Đăng Minh, viết trên tờ Quốc tế.vn rằng: “Vì NATO từng kết nạp các thành viên Đông Âu, áp sát, bao vây, đe dọa an ninh, lợi ích của Nga. Chính phủ Ukraine xa rời, thoát khỏi ảnh hưởng của Nga, thậm chí là “bài Nga”. Do đó Nga phải mở chiến dịch quân sự đặc biệt, nhằm phi quân sự hóa, phi phát xít hóa, trung lập hóa Ukraine; ngăn chặn, triệt tiêu hậu họa có thể xảy ra”.
Nên biết rằng, năm 2011, khi tàu TQ cắt cáp tàu Bình Minh 02 tại vùng đặc quyền kinh tế của VN, vi phạm quyền chủ quyền của VN, dư luận trong nước và quốc tế nói VN hoàn toàn có cơ sở pháp lý vững chắc để đưa vụ này ra cơ quan tài phán quốc tế.
Đặc biệt là năm 2014, TQ ngang nhiên hạ đặt giàn khoan Hải Dương – 981, xâm phạm nghiêm trọng vùng đặc quyền kinh tế của VN. Lo sợ VN kiện TQ, ngày 5.9/2016, Putin khẳng định rằng Nga ủng hộ lập trường của Trung Quốc trong vụ kiện Biển Đông, đồng thời phản đối các nước bên ngoài khu vực can thiệp vào vấn đề Biển Đông (Tờ Thanh Niên ngày 6/9/2016 đưa tin(1).
Tờ VOV.VN ngày 6/9/2016 viết: “Tổng thống Nga đã khẳng định rõ và không úp mở rằng nước ông ủng hộ Trung Quốc phản đối phán quyết từ PCA về Biển Đông”(2).
Hai tên độc tài Pu-Tập đang âm mưu muốn thiết lập một trật tự thế giới mới. Theo đó VN và nhiều quốc gia khác sẽ là con tin trong âm mưu này.
Năm 1979, trước khi xâm lược VN, Đặng Tiểu Bình đã đi Mỹ và khom lưng quỳ gối xin tổng thống Mỹ Jimmy Cartơr ủng hộ Đặng trong việc đánh VN.
Nay trước khi đánh Ukraine, Putin cũng lấy cớ đi tham dự khai mạc TVH mùa đông tại Bắc Kinh. Thực chất là đi gặp Tập để xin Tập ủng hộ Nga đánh Ukraine. Cũng tại cuộc gặp này, Tập yêu cầu Putin hoãn tấn công Ukraine để chờ TVH mùa đông tại Bắc kinh kết thúc. Và đúng y vậy.
Sau khi tưởng làm gỏi Ukraine trong 72 giờ thất bại, buộc Nga phải ngồi vào bàn đàm phán.
Một trong những yêu sách Putin đưa ra trên bàn đám phán là yêu cầu Ukraine công nhận hai bang Donetsk và Luhansk của Ukraine là hai quốc gia độc lập, và công nhận bản đảo Crưm thuộc Nga.
Putin nói Nga và Ukreine là một dân tộc. Chỉ chống tân phát xít. Đặng cũng nói VN vốn là một phần lãnh thổ của TQ, coi VN là đứa con hoang phản loạn. Nay Đặng phải dạy cho tập đoàn Lê Duẩn một bài học.
Xin hỏi những con bò đỏ và những con vẹt rằng: Nếu như TQ lại tấn công xâm lược VN như năm 1979, và chúng yêu cầu VN phải công nhận Hoàng Sa và Trường Sa và Biển Đông là của TQ, thì những người này sẽ phản ứng ra sao?
Ts Nguyễn Si Dũng, nguyên Phó CN Văn phòng QH, đã viết rằng: “Sự đe dọa về an ninh từ Ucraine chỉ là một lý do ngụy tạo. Tuy nhiên, cho dù tồn tại một lý do như vậy, thì mục đích cũng không thể biện hộ cho phương tiện trong một xã hội văn minh. Công khai ủng hộ ô Pu chỉ là âm thầm phản bội những lợi ích chiến lược của đất nước”.
Vậy những kẻ hôm nay đang công khai ủng hộ Putin xâm lược Ukraine, chính là đang âm thầm phản bội những lợi ích chiến lược của đất nước.
Hay nói cách khác: Ủng hộ Nga xâm lược Ukraine là phản bội tổ quốc.
Nguyễn Quang Dy
Sau 25 năm cầm quyền, Putin đã có công dẫn dắt nước Nga trỗi dậy từ đống tro tàn của Liên Xô cũ, trở thành một siêu cường quân sự, nhưng chưa đủ mạnh về kinh tế (GDP chỉ bằng 1/6 Trung Quốc). Putin là một nhà “độc tài kiểu mới”, tham vọng phục hưng “Nước Nga Thần thánh” của Pierre Đại đế, và mở rộng “khu vực ảnh hưởng”. Sau khi chiếm được Crimea (2014) Putin định dùng vũ lực thâu tóm Ukraine, vì thấy Mỹ đang suy yếu và EU bị phân hóa, trong khi Nga liên kết được với Trung Quốc. Nhưng tham vọng đó đang thất bại.
Một là Nga không có chính danh, trở thành phi nghĩa. Putin tập trung 190.000 quân dọc biên giới Ukraine để hù dọa và bắt chẹt Kiev phải nhượng bộ là một chuyện, nhưng tấn công xâm lược một nước láng giềng có chủ quyền lại là chuyện khác. Nga không thể biện minh khi bất chấp luật pháp và dư luận quốc tế. Putin đã xô đẩy Mỹ và các nước đồng minh EU (kể cả Đức, Thụy Sỹ, Phần Lan) tập hợp lực lượng chống Nga và bênh vực Ukraine (tuy chưa vào NATO). Dù có chiếm được Ukraine, Putin sẽ bị lên án, cô lập và thua.
Hai là Nga đã để mất thế chủ động, trở thành bị động. Tuy quân Nga mạnh hơn nhiều và tấn công bất ngờ, nhưng sau một tuần vẫn chưa chiếm được Kiev, và chưa dựng được một chính phủ bù nhìn thân Nga tại đó. Người Ukrainian dưới sự lãnh đạo của Lezensky đã kháng cự quyết liệt, làm cho Mỹ và đồng minh phương Tây phải thay đổi thái độ, tập hợp lực lượng và gia tăng viện trợ vũ khí, ủng hộ Ukraine chống lại Nga mạnh hơn. Việc Putin phải chấp nhận đàm phán với Lezensky, dù chưa có kết quả, là một dấu hiệu thất bại.
Ba là Nga đẩy Mỹ và đồng minh liên kết chặt chẽ hơn. Phương Tây đồng lòng trừng phạt Nga nặng nề, loại Nga khỏi hệ thống thanh toán SWIFT. Không chỉ Mỹ, Anh, Pháp, mà Đức, Thụy Sỹ và Phần Lan cũng thay đổi lập trường để trừng phạt Nga, bất chấp sự lệ thuộc vào nguồn dầu khí của Nga. Lần đầu tiên sau Thế chiến, các nước NATO và EU liên kết chặt chẽ để đối phó với Nga. Sử gia Yuval Harari nói: “những gì diễn ra ở Ukraine sẽ quyết định chiều hướng của lịch sử nhân loại” (Yuval Noah Harari argues that what’s at stake in Ukraine is the direction of human history, Yuval Harari, Economist, February 9, 2022).
Bốn là liên kết với Trung Quốc chưa phải một đảm bảo vững chắc. Putin và Tập đã gặp nhau tại Bắc Kinh trong dịp khai mạc Olympic mùa Đông để ra tuyên bố chung. Việc liên kết với Trung Quốc để răn đe và hù dọa phương Tây là một chuyện, nhưng xâm lược Ukraine, một nước có chủ quyền, bất chấp luật pháp quốc tế, là chuyện khác. Có nhiều dấu hiệu cho thấy Tập Cận Bình đã hiểu sai ý đồ của Putin và bị bất ngờ khi Nga xâm lược Ukriane, làm cho Bắc Kinh bị động và mắc kẹt, phải ứng xử hai mặt (như bỏ phiếu trắng tại LHQ.
Tuy không rõ Tập Cận Bình có biết trước kế hoạch Nga sẽ xâm lược Ukraine hay không, nhưng có hai điều chắc chắn. Một là Tập mong quân đội Nga mạnh hơn sẽ nhanh chóng đè bẹp được Ukraine, và hai là Tập hình dung phản ứng của cộng đồng quốc tế sẽ yếu. Nhưng những gì đang diễn ra trên chiến trường Ukraine là cơn ác mộng. Người Ukrainian bằng hành động của mình đã cho Mỹ, Châu Âu, và Châu Á một bài học về khả năng tự vệ. (Putin’s War Is Xi’s Worst Nightmare, Craig Singleton, Foreign Policy, March 4, 2022).
Ẩn số Trung Quốc
Theo giới phân tích, Bắc Kinh ủng hộ Nga xâm lược Ukraine sẽ có hại cho tham vọng toàn cầu của Trung Quốc. Trong khi phương Tây bị mất thể diện về ngoại giao và an ninh vì không ngăn cản được Nga tấn công Ukraine, thì Trung Quốc cũng không thoát được hệ lụy do cuộc chiến. Trong tuyên bố chung tại Bắc Kinh (4/2/2022) bai bên đã cam kết “hợp tác không có giới hạn” (No limits and forbidden zones in cooperation). Tập đã liên kết với Putin để đối phó với Mỹ và đồng minh, nhưng tưởng Nga chỉ hù dọa chứ không đánh lớn
Theo New York Times, Bắc Kinh đã hiểu sai (misreading) ý đồ và tham vọng của Putin, nên các tuyên bố của Trung Quốc tỏ ra thiếu nhất quán. Phía Mỹ đã sáu lần tiếp xúc để chia sẻ thông tin tình báo nhạy cảm với phía Trung Quốc rằng Nga đang chuẩn bị tấn công Ukraine. Ngoại trưởng Antony Blinken đã hai lần trực tiếp chia sẻ thông tin tình báo với ngoại trưởng Vương Nghị, nhưng Bắc Kinh đã coi thường, tưởng Nga sẽ không đánh lớn. Có nhiều dấu hiệu cho thấy Tập Cận Bình đã hiểu sai ý đồ của Putin, cho đến khi quá muộn.
Theo chuyên gia Bonnie Glaser (German Marshall Fund), các quan chức Mỹ cố chia sẻ thông tin tình báo nhạy cảm với Bắc Kinh, vì không còn lựa chọn nào khác, hy vọng Tập có thể thuyết phục Putin không đánh Ukraine. Nhưng đáng tiếc, các quan chức Trung Quốc cho rằng Mỹ định chia rẽ Trung Quốc với Nga, nên đã chia sẻ thông tin này với Nga. Có lẽ Tập đã tập trung quyền lực quá lớn như hoàng đế, nên “các trợ lý của ông không dám thông báo tin tức và phân tích trái ngược với chủ trương, sợ làm Tập bực mình”. (Xi misreads Putin’s Ukraine gambit despite access to U.S. intel, Hiroyuki Akita, Nikkei, March 1, 2022).
Nay Trung Quốc buộc phải xem xét lại lập trường của mình, trước “hệ quả không định trước” tại Ukraine, với diễn biến và tổn thất của Nga tại chiến trường. Nga đã thất bại trong việc “đánh nhanh thắng nhanh”, nên buộc phải kéo dài cuộc chiến. Trong cuộc điện đàm (2/2/2022) với Putin, Tập đã đề nghị Putin đàm phán với Ukraine về một giải pháp cho cuộc chiến, và tôn trọng chủ quyền của Ukraine. Thế giới đang chờ xem liệu Trung Quốc có thể kiềm chế được Nga và đóng góp cho một giải pháp ngừng bắn công bằng hay không.
Giới phân tích cho rằng, nếu Trung Quốc quá gần gũi Nga vào lúc hệ trọng này, thì uy tín và lợi ích toàn cầu của Trung Quốc bị tổn thất, vì hai lý do. Một là mục tiêu thay thế Mỹ lãnh đạo thế giới vào năm 2050 phải lùi lại vô thời hạn. Hai là Trung Quốc có thể bị lên án vì liên kết chặt chẽ với Nga. Phong trào phản đối Nga xâm lược Ukraine ngày càng mạnh trên thế giới và trong nước. 370 nhà khoa học và nhà báo Nga đã ký tên vào thư ngỏ phản đối chiến tranh. 163 nhà khoa học được giải Nobel đã ký tên vào thư ngỏ phản đối.
Theo giáo sư Bernard Cole (National War College), “một bất ngờ lớn đối với Nga, và bài học lớn cho Trung Quốc, là người dân Ukrainian sẵn sàng chiến đấu đến cùng”. Kinh nghiệm tại Ukraine cho thấy phương Tây có thể tập hợp nhanh một khối liên minh toàn cầu để đánh vào kinh tế của kẻ xâm lược. Giới phân tích cho rằng so với nền kinh tế của Nga (GDP chỉ bằng 1/6 của Trung Quốc) thì nền kinh tế của Trung Quốc lớn hơn nhiều và đa dạng hơn so với Nga, nên có thể chịu được sự trừng phạt kinh tế một cách tốt hơn.
Theo Jude Blanchette (CSIS) “nâng cấp đối tác với Nga trước cuộc xâm lược Ukraine là một sai lầm về ngoại giao của Tập Cận Bình” với cái giá mà Trung Quốc phải trả, bộc lộ giới hạn về chính sách của Tập. Theo Kurt Campbell (NSC coordinator for Indo-Pacific) “Lúc này, không thể phủ nhận là Trung Quốc ở vào thế khó xử khi họ cố duy trì quan hệ sâu sắc và cơ bản với Nga”. Mỹ đã hy vọng Trung Quốc có vai trò quan trọng để khuyên Putin nghĩ lại và không xâm lược Ukraine, nhưng họ đã không muốn làm như vậy.
Nói cách khác, những bài học kinh nghiệm về Ukraine là một cảnh báo đúng lúc đối với lãnh đạo Bắc Kinh về các kịch bản cho vấn đề Đài Loan. Đó là một cơ hội tốt để Trung Quốc điều chỉnh ý đồ xâm lược Đài Loan. Trung Quốc có thể đánh giá thấp Đài Loan. Giới quan sát cho rằng Trung quốc có thể hù dọa Đài Loan, nhưng nên nhân nhượng đừng đánh Đài Loan, để tránh khiêu khích người Đài Loan chống Trung Quốc. Tại Châu Á, eo biển Đài Loan là điểm dễ xảy ra xung đột (flashpoint) như thùng thuốc súng (tinderbox).
Lập trường của Trung Quốc thay đổi nhanh, chứng tỏ họ tìm cách phải nói thế nào trước việc Nga xâm lược Ukraine. Trong cuộc điện đàm giữa ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và ngoại trưởng Ukraine Dmytro Kuleba, Trung Quốc sẵn sàng làm trung gian hòa giải ngừng bắn ở Ukraine. Các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc phải xem lại lập trường của mình. Trung Quốc ủng hộ Nga không phải là “không giới hạn”, mà bị Putin “bịt mắt”. Chắc Trung Quốc phải nhận ra mục tiêu thống nhất Đài Loan khó có thể diễn ra như họ tưởng. Trong khi đó, quan hệ Trung-Xô không phải là “không giới hạn” mà là “đồng sàng dị mộng”. (Could the Ukraine war save Taiwan? Rana Mitter, Spectaror, March 5, 2022).
Theo Francis Fukuyama (tác giả “the End of History”), Putin muốn phục hưng “Nước Nga và Liên Xô vĩ đại”. Nhưng Putin mắc sai lầm lớn và thất bại vì không khuất phục được Ukraine. Nếu có một cuộc chiến tranh lạnh mới, phải để ý đến Trung Quốc. Về lâu dài, Trung Quốc là mối đe dọa lớn hơn. Nếu không trừng phạt Nga xâm lược Ukraine thì sẽ bất lợi cho Đài Loan. Trung Quốc sẽ theo dõi chặt chẽ để điều chỉnh hành động. Nếu Nga bị sa lầy và tổn thương lớn, thì Trung Quốc sẽ phải thận trọng hơn với Đài Loan. (Vladimir Putin will fail at subduing Ukraine, Mikio Sugenno, Nikkei Asia Review, March 1, 2022).
Các nước khu vực
Trước mối đe dọa ngày càng tăng của Trung Quốc, các nước chủ chốt ở khu vực Châu Á (như Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Đài Loan, Úc, Việt Nam và ASEAN) đang tăng cường ngân sách quốc phòng trong cuộc chạy đua vũ trang mới. Thủ tướng Nhật Fumio Kishida đã cảnh báo: “môi trường an ninh xung quanh Nhật Bản đang thay đổi với mức độ chưa từng thấy… Trung Quốc tiếp tục đơn phương thay đổi nguyên trạng”… (Asia’s arms race: China spurs military spending spree, Andrew Sharp, Nikkei, February 23, 2022).
Indonesia đã ký hợp đồng (2/2022) mua 6 máy bay Rafale của Pháp trong tổng số 36 chiếc, và đã được Mỹ chấp thuận cho mua máy bay F-15. Gần đây, Philippines đã hoàn tất thủ tục mua tên lửa siêu thanh BrahMos của Ấn Độ. Việt Nam cũng từng bước tăng cường năng lực hàng hải. Úc là thành viên của QUAD đã tham gia AUKUS (9/2021) cùng với Anh và Mỹ. Bộ trưởng quốc phòng Úc Peter Dutton phát biểu (2/2022): “Úc và đồng minh sẽ để mất một thập kỷ tới nếu không dám đứng lên chống lại Bắc Kinh ở Biển Đông”.
Theo Hugh White (Đại học ANU), Mỹ không làm được như đã cam kết để đối phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc, đặc biệt là về sức mạnh hải quân. Mỹ nói nhiều về việc đối phó với Trung Quốc, từ thời Tổng thống Obama cách đây hơn một thập kỷ, khi Mỹ xoay trục sang châu Á. “Nhưng chúng ta vẫn chưa thấy có sự điều chỉnh cơ bản nào về tư thế quân sự của Mỹ ở châu Á.” (no reorientation of America’s military posture in Asia).
Nga xâm lược Ukraine làm Việt Nam bất ngờ. Chưa biết Việt Nam sẽ làm thế nào với chính sách ngoại giao đa phương mà họ theo đuổi, để thoát khỏi khủng hoảng này. Những hệ lụy của khủng hoảng Ukraine có thể đem lại một trật tự thế giới mới khó lường, bất lợi cho các nước vừa và nhỏ như Việt Nam. Với Việt Nam, môi trường quốc tế hòa bình và ổn định đã giúp đất nước hội nhập quốc tế sâu hơn, do đó có lợi từ đa phương hóa.
Theo Hương Le Thu (ASPI) thật thất vọng trước thái độ im lặng của ASEAN khi Nga xâm lược Ukraine và tuyên bố chung của các ngoại trưởng ASEAN chỉ kêu gọi tất cả các bên kiềm chế. Cố gắng khách quan trước việc một nước ném bom thường dân không vũ trang của một nước khác không thể biện minh cho nguyên tắc trung lập, mà là đánh lận trắng đen. Lập trường của Singapore cho thấy hành động cứng rắn sẽ thúc đẩy lợi ích dân tộc. Trong khi đó ASEAN muốn đối xử công bằng với cả hai bên, không phải là trung lập mà có nguy cơ bị vô hiệu hóa vĩnh viễn trong một trật tự thế giới đang thay đổi quá nhanh. (ASEAN needs to uphold principles, not neutrality, in Ukraine war, Huong Le Thu, Nikkei, March 2, 2022).
Các biến số mới
Theo sử gia Yuval Harari, tuy “Putin có thể thắng nhiều trận đánh, nhưng sẽ thua cuộc chiến tranh”. Putin độc tài, nói dối đến mức hắn cũng tin như vậy: rằng Ukraine không phải là một quốc gia thật sự và người Ukrainian không phải là một dân tộc. Putin đã chơi một canh bạc đầy mạo hiểm, không tính tới một ẩn số lớn: chiếm một đất nước thì dễ, nhưng giữ được nó rất khó. Người Ukrainian đứng lên chống xâm lược với lòng quả cảm làm thế giới khâm phục. “Không phải Gorbachev mà Putin sẽ ký giấy báo tử cho đế quốc Nga”. (Why Vladimir Putin has already lost this war, Yuval Harari, Guardian, February 27, 2022).
Nếu người Ukrainian dám tay không cản xe tăng Nga, chính phủ Đức dám cung cấp vũ khí chống tăng cho họ, chính phủ Mỹ dám loại Nga khỏi hệ thống thanh toán toàn cầu SWIFT, và người Nga dám đứng lên phản đối cuộc chiến tranh phi nghĩa. Lòng quả cảm của người Ukraine đã truyền cảm hứng. Harari nói “Cuộc chiến tại Ukraine sẽ định hình tương lai của toàn thế giới. Nếu để độc tài xâm lược thắng, thì tất cả chúng ta sẽ nhận lấy hậu quả. Không có lý do gì để đứng ngoài quan sát. Đây là thời điểm đứng lên để dấn thân”.
Putin đại diện cho thế hệ “độc tài mới” mà đầu óc người phương Tây không thể hiểu. Lòng tin rằng chủ nghĩa tự do cuối cùng sẽ thắng là một ảo tưởng. Châu Âu phải bỏ lòng tin đó nếu muốn thắng cuộc chiến với Putin. Trong thế giới của Putin, chiến tranh là một phần bất biến trong xã hội loài người. Phương Tây ngạc nhiên khi Putin viện “giá trị tinh thần của nước Nga” để biện minh cho xâm lược Ukraine nhằm phục hưng “Nước Nga Thần thánh” (Holy Russia). Trong khi nhiều người coi lòng tin đó là một thủ đoạn, thì người khác coi canh bạc đó là điên rồ (insanity). Phương Tây tin rằng cuộc chiến Ukraine sẽ phản tác dụng.
Putin có thể nắm trong tay vận mệnh của châu Âu làm con tin. Nhưng sẽ sai lầm nếu quá đề cao Putin như trung tâm của mọi mối lo hay ẩn số của thời đại. Thắng lợi của chủ nghĩa tự do là một ảo tưởng. Trật tự dựa trên ý tưởng tự do đã kết thúc. Sự chuyển đổi của kỷ nguyên mới mà Tony Blair đề cập, không diễn ra. Thời đại của giả dối và ảo tưởng đã hết. Alexis de Tocqueville đã viết vào thế kỷ 19: “thời kỳ nguy hiểm nhất cho một chính phủ tồi là khi nó cải cách”. (The new age of disorder, John Gray, New Statesman, March 2, 2022).
Cuộc xâm lược Ukraine lần thứ hai trong vòng tám năm qua được phương Tây coi là một quyết định điên rồ. Đó là canh bạc cuối của một nhà độc tài đã cầm quyền 25 năm, nay tính khí ngày càng thất thường. Kết cục của cuộc chiến có thể là một thảm họa cho nước Nga, làm các nước phương Tây gắn kết chặt chẽ hơn, theo cách chưa từng có trong nhiều thập niên. Hành động xâm lược của Putin sẽ phản tác dụng, làm cho Nga trở thành một quốc gia tội đồ, đứng về phía phản diện trong lịch sử. Các nước phương Tây đang cung cấp vũ khí và đạn dược như súng chống tăng và chống máy bay, và dụng cụ y tế cho Ukraine.
Một số lãnh đạo vốn có cảm tình với Putin như Victor Orbán của Hungary, đã đứng về phía chống lại Putin. Thủ tướng Đức Olaf Scholz đã tuyên bố một số biện pháp bao gồm tăng cường kinh phí quốc phòng và tăng cường dự trữ nhiên liệu, được dư luận đánh giá cao như một bước ngoặt trong chính sách đối ngoại của Đức. Ngay các nước khác như Thụy Sỹ và Phần lan cũng đã thay đổi lập trường trung lập của họ. Không phải chỉ có Ấn Độ và Ả Rập Thống Nhất mà cả Trung Quốc cũng đã bỏ phiếu trắng ở Liên Hiệp Quốc đang lên án Nga xâm lược Ukraine, được dư luận hoan nghênh như một thắng lợi của phương Tây.
Sau một tuần xâm lược Ukraine từ ba hướng, Nga vẫn chưa chiếm được Kiev và chưa dựng được một chính phủ mới thân Nga, chứng tỏ Putin không thành công như kế hoạch. Nhân dân Ukrainian có thể tiến hành một cuộc chiến tranh du kích quyết liệt trong nhiều năm. Các nhà phân tích phương Tây cũng không nghĩ cuộc chiến lại diễn ra như vậy. Họ tưởng Ukraine sẽ sụp đổ và quân đội Nga sẽ tiến vào Kiev. Không phải Putin cai trị nước Nga với quyền lực như Nga Hoàng, mà quyền lực của Putin cũng phải trả giá và dễ đổ vỡ.
Nếu xâm lược Ukraine bị bế tắc, có khả năng giới tài phiệt Nga lo sợ xung đột kéo dài tốn kém sẽ nhân cơ hội này đảo chính. Hàng ngàn người Nga đã bị bắt vì xuống đường biểu tình phản đối chiến tranh. Mấy trăm nhà khoa học và nhà báo Nga đã ký tên vào thư ngỏ phản đối cuộc chiến tranh phi nghĩa. Putin đã không thể “làm cho nước Nga vĩ đại”, mà ngược lại đang đưa nước Nga vĩ đại đến bờ vực nguy hiểm. Phương Tây trừng phạt và cô lập Nga cũng sẽ làm cho thị trường thế giới nhanh suy xụp và đảo ngược toàn cầu hóa.
Cuối tuần trước, Mỹ, Anh và EU cùng các nước khác đã loại Nga ra khỏi hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT. Tuy chưa biết chi tiết và hệ lụy của nó, nhưng quyết định này có ý nghĩa quan trọng vì nó chứng tỏ phương Tây đồng thuận trừng phạt Nga bằng cách tách Nga ra khỏi cộng đồng quốc tế. Trong khi cuộc chiến về quân sự đang diễn ra ngoài mặt trận, thì cuộc chiến về kinh tế cũng bắt đầu được khởi động. Việc đóng băng các tài khoản của Ngân hàng Trung ương Nga đẩy xung đột tới trung tâm hệ thống tài chính quốc tế.
Các kịch bản mới
Theo nhà báo Tom Friedman (NYT), có ba kịch bản kết thúc chiến tranh Ukraine, xung đột nguy hiểm nhất thế giới từ sau khủng hoảng tên lửa Cuba. Đó là: “thảm họa lớn” (full-blown disaster); “thỏa hiệp bẩn thỉu” (dirty compromise); và “cứu vãn” (salvation). Thật đáng sợ nếu Putin chưa nghĩ đến cách kết thúc chiến tranh thế nào. (I See Three Scenarios for How This War Ends, Thomas Friedman, New York Times, March 1, 2022).
Friedman cho rằng
(1) Kịch bản “thảm họa” đang diễn ra. Nếu Putin không dừng lại thì thế giới đang “đến gần cổng địa ngục”, vì Putin tuyệt vọng có thể làm liều.
(2) “Kịch bản thỏa hiệp” để ngừng bắn, cho Nga rút quân, sát nhập hai tỉnh phía Đông, đổi lại Ukraine cam kết không vào NATO, và phương Tây dỡ bỏ cấm vận.
(3) “Kịch bản phế truất Putin” ít khả năng, nhưng có thể hình dung các sỹ quan cao cấp sẽ họp kín để bàn về việc này.
Theo Paul Poast (Đại học Chicago) có bốn kịch bản kết thúc chiến tranh ở Ukraine. Đó là:
(1) Nga bị sa lầy tại Ukraine;
(2) Thay đổi chế độ tại Kiev (Nga áp đặt);
(3) Nga chiếm toàn bộ Ukraine (State Death);
(4) Đế quốc Nga thắng thế (imperial overreach). Nếu Nga liều lĩnh tấn công một nước NATO (như Ba Lan), sẽ kích hoạt “Điều 5” (tấn công một nước NATO là tấn công tất cả NATO), Mỹ và các nước NATO khác sẽ bảo vệ đồng minh. (How the Crisis in Ukraine May End, Derek Thompson, Atlantic, February 27, 2022).
Để so sánh một cách dễ hiểu về tình thế của Nga, hãy nhớ lại sự kiện “Trân Châu Cảng” (Pearl Harbor, 1941). Lúc đó Mỹ và đồng minh bao vây cấm vận đã dồn Nhật vào tình thế tuyệt vọng (desperation), nên Nhật phải chơi bài liều vì không còn đủ nguồn lực cho chiến tranh lâu dài. Liệu Mỹ và đồng minh trừng phạt Nga có dồn Putin vào tình thế tuyệt vọng phải chơi bài liều như Pearl Harbor? Theo Paul Poast, Chính quyền Biden đã có quyết định đúng hướng khi điều quân đến Ba Lan và các nước Baltic để phòng xa (kịch bản 4).
Các quyết định của Nga cho thấy Putin có dấu hiệu bất bình thường. Theo Moisés Naím (tác giả “the End of Power”), một thế hệ lãnh đạo mới nguy hiểm đang trỗi dậy trên thế giới, gồm những nhà “độc tài mới” theo chủ nghĩa dân túy (như Donald Trump hay Vladimir Putin). Họ tuyên truyền những điều dối trá mà nay đang trở thành đức tin của những người mù quáng. Họ quảng bá về mình như thần tượng của nhân dân, đấu tranh chống tham nhũng. Họ tập trung quyền lực vào tay mình, tấn công các thể chế đã duy trì nền dân chủ, tuyên chiến với báo chí, và bãi bỏ các luật lệ hạn chế quyền lực của họ. (The Dictator’s New Playbook: Why Democracy Is Losing the Fight, Moisés Naím, Foreign Affairs, March/April 2022).
Nếu con số thương vong tại Ukraine là chính xác, thì Nga (và Ukraine) đã mất hàng nghìn người. Trong các cuộc chiến tranh được khảo sát, nếu thương vong 50 người/ngày còn chấp nhận được. Nhưng thương vong vượt quá 1,000 người, thì đó là một cuộc chiến khốc liệt. Với Nga, đó còn là nỗi hổ thẹn lớn về tinh thần và thảm họa về kinh tế, có thể làm cho Putin tuyệt vọng vì không còn lựa chọn nào khác, phải chơi bài liều (gambling for resurrection). Otto von Bismarck gọi đó là “tự sát vì sợ chết” (suicide for fear of death).
Tham khảo
1. Yuval Noah Harari argues that what’s at stake in Ukraine is the direction of human history,Yuval Harari, Economist, February 9, 2022
2. Asia’s arms race: China spurs military spending spree,Andrew Sharp, Nikkei, February 23, 2022
3. Why Vladimir Putin has already lost this war,Yuval Harari, Guardian, February 27, 2022
4. How the Crisis in Ukraine May End,Derek Thompson, Atlantic, February 27, 2022
5. Xi misreads Putin’s Ukraine gambit despite access to U.S. intel,Hiroyuki Akita, Nikkei, March 1, 2022
6. Vladimir Putin will fail at subduing Ukraine,Mikio Sugenno, Nikkei, March 1, 2022
7. I See Three Scenarios for How This War Ends,Thomas Friedman, New York Times, March 1, 2022
8. The new age of disorder,John Gray, New Statesman, March 2, 2022
9. ASEAN needs to uphold principles, not neutrality, in Ukraine war, Huong Le Thu, Nikkei, March 2, 2022
10. Putin’s War Is Xi’s Worst Nightmare,Craig Singleton, Foreign Policy, March 4, 2022)
11. Could the Ukraine war save Taiwan?Rana Mitter, Spectaror, March 5, 2022
12. The Dictator’s New Playbook: Why Democracy Is Losing the Fight,Moisés Naím, Foreign Affairs, March/April 2022
Nhà Trắng: 'Nga có thể tấn công hóa học hay sinh học nhằm vào Ukraine' Gordon Corera
Phóng viên An ninh, BBC News
10 tháng 3 2022
Nga đã tiến hành các đợt pháo kích nhằm vào những thành phố ở Ukraine bao gồm Irpin gần thủ đô Kyiv
NGUỒN HÌNH ẢNH,SOPA IMAGES/GETTY IMAGES
Nga có thể đang lên kế hoạch tấn công bằng vũ khí hóa học hoặc sinh học nhằm vào Ukraine - và "tất cả chúng ta nên cảnh giác với điều này", Nhà Trắng tuyên bố.
Thư ký Báo chí Nhà Trắng Jen Psaki nói rằng tuyên bố của phía Nga về phòng thí nghiệm vũ khí sinh học của Mỹ, và phát triển vũ khí sinh học tại Ukraine là điều ngu xuẩn.
Jen Psaki cũng cho rằng những tuyên bố sai lệnh này "là một âm mưu rõ ràng" để Nga lấy cớ tiếp tục tiến hành những cuộc tấn công khi không bị khiêu khích và vốn đã được ủ mưu từ trước.
Tuyên bố được đưa ra sau khi giới chức phương Tây cùng chia sẻ những quan ngại tương tự về các đợt tấn công mới nhất của Nga.
Họ cho biết "rất quan ngại" về nguy cơ cuộc chiến tranh tại Ukraine có thể leo thang, và đặc biệt khả năng Nga có thể sử dụng các vũ khí bị cấm theo công ước quốc tế.
Điều này rất có thể có liên quan đến vũ khí hóa học mặc dù thuật ngữ này chỉ bao gồm vũ khí hạt nhân chiến lược (quy mô nhỏ), vũ khí sinh học và bom bẩn.
"Chúng tôi có lý do hợp lý để lo ngại về điều này," một quan chức phương Tây nói.
Họ cho biết điều này một phần xuất phát từ những gì đã xảy ra ở những nơi khác mà Nga có tham chiến - có thể thấy rõ nhất lại Syria khi các đồng minh của Nga đã sử dụng vũ khí hóa học.
Bà Psaki nói: "Chúng ta tất cả nên cảnh giác việc Nga có thể sử dụng vũ khí hóa học hoặc sinh học tại Ukraine, hoặc tạo ra một chiến dịch cờ giả để có cớ sử dụng - đây là dạng thức điển hình."
Nga sở hữu bao nhiêu vũ khí hạt nhân?
Trước đó vào ngày thứ Tư 09/03, Bộ trưởng Quốc phòng Anh trong một dòng tweet nói rằng Nga đã sử dụng các quả rocket nhiệt áp (thermobaric rocket). Loại rocket này còn được biết với tên gọi bom chân không bởi vì sẽ hút oxy từ không khí xung quanh để tạo nên một vụ nổ nhiệt cao.
Điều này khiến loại bom này mang sức hủy diệt hơn các loại bom thông thường có cùng kích cỡ và có thể gây nên một hậu quả kinh hoàng đối với người nằm trong bán kính của vụ nổ.
Mối quan ngại về việc sử dụng vũ khí hạt nhân xuất hiện từ các tuyên bố của Nga "thiết lập hiện trường" cho một số dạng "cờ giả" nào đó, giới chức phương Tây nói.
Trong một dòng tweet, Bộ Ngoại giao Nga đã đề cập đến các tuyên bố rằng "những tài liệu được phát hiện gần đây" cho thấy một số lượng thành phần vũ khí hóa học được chế tạo tại các phòng thí nghiệm tại Ukraine - với nguồn tài trợ từ Bộ Quốc phòng Mỹ.
Mỹ đã bác bỏ các cáo buộc này và cho biết đây là "một dạng chiến dịch tin giả vốn chúng tôi đã thấy liên tục từ phía Nga trong những năm gần đây tại Ukraine và những quốc gia khác".
Giới chức Nga và truyền thông cũng nói trong những ngày gần đây Ukraine đang lên kế hoạch tạo một loại bom gọi là bomb bẩn - có thể phát tán chất phóng xạ.
Trong khi đó Bộ trưởng Ngoại giao Nga nói Ukraine đã tìm cách có được vũ khí hạt nhân.
Một số người tin rằng Moscow đang đẩy mạnh những phát ngôn này để nghĩ ra một cái cớ biện minh với công chúng Nga về lý do xâm lược Ukraine. Nhưng giới chức phương Tây cũng lo ngại những tuyên bố này có thể được sử dụng để tạo nền tảng cho một sự kiện "cờ giả".
Ví dụ Nga có thể tuyên bố về việc các cơ sở hay quân đội của Ukraine sử dụng vũ khí bị cấm theo công ước quốc tế hoặc những vũ khí này đã được Ukraine sử dụng trước. Điều này có thể giúp Moscow có một cái cớ để sử dụng vũ khí bị cấm sau đó.
Phương Tây tấn công Nga bằng lệnh cấm nhập dầu và hạn chế khí đốt
Nga-Ukraine: Lối thoát danh dự cho cả Putin và Zelensky?
Một quan chức phương Tây nói các câu chuyện tương tự cũng đã xuất phát từ Nga trước khi Nga sử dụng vũ khí hóa học tại Syria.
Họ nói rằng "cũng có các dấu hiệu khác" - đề cập đến một dạng thông tin tình báo. "Đây là mối quan ngại nghiêm trọng đối với chúng ta."
Đồng minh của Nga, chính phủ của Assad tại Syria đã sử dụng vũ khí hạt nhân nhiều lần nhằm vào dân thường.
Nga cũng đã bị cáo buộc sử dụng chất độc thần kinh trong các vụ ám sát như Sergei Skripal ở Salisbury vào năm 2018 và nhằm vào thủ lĩnh phe đối lập tại Nga là Alexei Navalny ở Nga vào năm 2020.
Tổ chức Cấm Vũ khí Hóa học (OPCW) giám sát việc thực thi Công ước vũ khí hóa học (CWC) đã mô tả vũ khí hóa học là chất hóa học để sử dụng để cố tình gây chết hoặc làm hại thông qua thành phần độc tố.
Việc sử dụng vũ khí hóa học là bị cấm theo công ước quốc tế dù mục tiêu quân sự có hiện hữu bởi vì hậu quả gây nên về bản chất là không phân biệt đối tượng và được tạo nên nhằm gây tổn thương và sự chịu đựng hơn mức cần thiết.
Vladimir Putin và Tập Cận Bình (ảnh: Alexei Druzhinin\TASS via Getty Images)
Trong khi máu và đổ nát đã diễn ra ở Ukraine dưới bánh xích xe tăng của Nga thì rõ ràng Bắc Kinh đang im lặng quan sát cách phản ứng của thế giới còn lại, và chuẩn bị cho mình những thủ pháp mới.
Việc Tổng thống Vladimir Putin leo thang quân sự ở Ukraine đã làm lộ diện một người bạn đường quan trọng là Trung Quốc. Người ta nhìn ra là rõ ràng, trong sự kiện binh biến tầm quốc tế này, đã có sự rỉ tai rất thân thiết giữa Putin và Tập Cận Bình. Trước đó, trong sự kiện Mỹ và nhiều quốc gia tẩy chay ngoại giao Thế vận hội Mùa đông 2022 với lý do nhân quyền, Putin đã xuất hiện đúng lúc và sáng lòa với tuyên bố chung cùng Tập Cận Bình là “hợp tác không có giới hạn”. Nhiều nhà quan sát thời sự đã sớm nhận định rằng Moscow và Bắc Kinh đang hình thành – dù không chính thức – một “liên minh chiến lược” và điều này sẽ là một mối lo về sự ổn định trật tự thế giới tự do. Trước khi tiếng súng vang lên ở Kyiv, Ukraine, đã có dự đoán cho rằng Bắc Kinh chắc chắn sẽ ủng hộ các hành động quân sự của Nga ở Ukraine.
Điều mà mọi người lờ mờ nhận ra, rằng “hợp tác không có giới hạn” được báo đài Nga và Trung Quốc đưa ra, là Thế vận hội Mùa đông của Bắc Kinh được bảo đảm kết thúc tốt đẹp trong không khí thế giới hòa bình. Vài ngày sau buổi bế mạc, Putin bắt đầu lên giọng về Ukraine. Rõ ràng, cuộc thể hiện quyền lực quân sự mới nhất của Điện Kremlin vừa là một bài toán hóc búa về cách ứng xử ngoại giao của Bắc Kinh, nhưng cũng vừa là nguồn cung cấp những bài học kinh nghiệm đắt giá, cơ hội bất ngờ không kém cho Bắc Kinh. Vốn là một quốc gia luôn có âm mưu chiếm đóng và mở rộng các vùng lãnh thổ từ nhiều thế kỷ nay, bài học viễn giao cận công từ thời Tần Thủy Hoàng đã có chút thay đổi: hai kẻ mạnh đứng kề nhau, quyền lợi không nhiều chồng chéo, có thể là một kế sách chiến lược mới.
Thể diện và cách trình diễn nhiều màu sắc của Bắc Kinh đang diễn ra. Vào ngày thứ hai của cuộc xâm lăng từ Nga, Ngoại trưởng Trung Quốc, Vương Nghị, đã nói một cách mềm dẻo rằng rằng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của tất cả quốc gia cần được bảo vệ, bao gồm cả Ukraine; và Nga và Ukraine nên quay trở lại bàn đàm phán. Đó được nhiều người coi là quan điểm rõ ràng nhất mà Trung Quốc đưa ra về tình hình hiện tại và được nhắc lại qua cuộc điện đàm giữa ông Tập và ông Putin hôm nay.
Nhưng đàm phán gì, khi một chính phủ chỉ còn trong tay một thành phố đổ nát, bị bao vây bằng xe tăng và hỏa tiễn. Có phải đó là loại đàm phán mà Trung Quốc từng đưa ra với Đức Đạt Lạt Ma khi đưa hàng chục ngàn quân với vũ khí hạng nặng tiến vào thủ đô Lhasa, và nói rằng muốn xây dựng một Tây Tạng mới, không còn “lạc hậu và tội ác”.
Trong giấc mơ sớm cho diễu hành quân đội của mình tại Đài Loan, Trung Quốc cũng tính tới những bước lâu dài là nếu chiếm đóng Đài Loan, có phải đối diện với các cuộc trừng phạt kinh tế dài lâu và mệt mỏi, mà Moscow đang bắt đầu cảm nhận được, kể từ khi Mỹ và nhiều nước khác đồng loạt tuyên bố từ ngày 24 Tháng Hai 2022.
Dù ra vẻ coi trọng chủ quyền của quốc gia, nhưng trong cách nói đầy chuẩn bị từng con chữ, Bắc Kinh không coi Ukraine như Đài Loan, vốn luôn được xác định là một vùng đất làm loạn. Nhưng Trung Quốc sẽ cẩn thận theo dõi sự sẵn sàng của phương Tây và quyết tâm ứng phó với tình hình ở Ukraine, điều này cũng có thể được coi là dẫn chứng cho Đài Loan sau này.
Lúc này, chủ nghĩa phiêu lưu quân sự của Điện Kremlin sẽ gây thiệt hại về kinh tế cho Trung Quốc ở một mức độ nào đó. Là đối tác thương mại lớn nhất của Nga, Trung Quốc có các khoản đầu tư đáng kể và quan hệ tài chính với Nga sẽ phải chấp nhận tuân theo các lệnh trừng phạt của phương Tây. Bên cạnh đó, Bắc Kinh là đối tác thương mại hàng đầu của Ukraine, với nguồn cung cấp ngũ cốc và thiết bị quân sự, nên điều Tập đang cân nhắc là một chính quyền mới sau khi Nga xâm lược, liệu có còn sẽ nối dài các mối cung cấp này hay không.
Nói gì thì nói, cuộc khủng hoảng Ukraine mang đến hai cơ hội bất ngờ cho Chủ tịch Tập. Trung Quốc coi tình hình Ukraine là một sự phân tâm đúng lúc khiến Mỹ rời xa khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương và quay trở lại châu Âu, ít nhất là trước cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ vào Tháng Mười Một. Điều này mang lại một sự thở phào nhẹ nhõm bất ngờ cho Trung Quốc với tư cách là đối thủ chiến lược chính của Mỹ. Và chính điều này khiến người ta tự hỏi, là có hay không một cuộc phối hợp chiến lược bài bản như vậy.
Chưa bao giờ người ta nhìn thấy một trục ác mới đang hình thành lại lộ rõ như vậy. Nga và Trung Quốc đang có cách ứng xử giống nhau trong tính cách độc tài và thích phô trương vũ lực. Sau sự kiện Ukraine, nếu Putin và Tập xiết chặt tay nhau để đối trọng với sự thống trị của Mỹ hoặc nhằm xa hơn các mục tiêu địa chính trị của họ, thế giới đang ở trong một tình huống vô cùng bất an. Lợi thế lớn nhất của Putin và Tập lúc này là gì? Đó là một số quốc gia nơi mà lý thuyết cộng sản đã rách nát nhưng giấc mơ chư hầu vẫn âm thầm còn đó, vẫn đang cắn răng chịu đựng đối diện với thế giới dân chủ, sẽ mau chóng trở cờ chào đón một cuộc “cách mạng” mới từ những ông chủ cũ.
14-3-2022
Dưới đây là ý kiến của nhà khoa học chính trị hàng đầu Francis Fukuyama (ĐH. Stanford), tác giả nổi tiếng của “Sự cáo chung của Lịch sử và con người cuối cùng” và nhiều tác phẩm khác. Cuốn sách này mãi đến giờ vẫn bị cấm xuất bản tại Việt Nam, trong khi một số tác phẩm quan trọng của ông gần đây đã được đồng nghiệp của tôi là Nguyễn Khắc Giang dịch và xuất bản.
Tôi có quen biết Francis Fukuyama trong một chương trình ngắn ngày tại Stanford vài năm về trước. Đọc bài báo này, tôi mới biết ông đang đi dạy ở vùng Ban-căng, nơi rất gần khói lửa chiến tranh của Ukraine. Chương trình mà ông đang giảng dạy thì tôi không lạ gì, vì bản thân tôi và ông đã từng trao đổi làm sao đưa nó về dạy ở Việt Nam. Nhưng chúng tôi chưa tìm ra giải pháp hữu hiệu.
Sáng nay (giờ ở Mỹ), tôi đọc được bài của ông qua trang Viet-Studies. Bài viết ngắn, vội vàng (chỉ gồm 12 gạch đầu dòng), khiến tôi hiểu tâm trạng xúc động của ông lúc này. Như thể thấy ông như đang nói chuyện với chúng tôi mọi khi. Vì thế, tôi ngồi xuống và dịch luôn, gửi lại cho trang Viet-studies bản tiếng Việt để chia sẻ cùng mọi người. Tôi xin dẫn lại nguyên văn dưới đây.
*** CHUẨN BỊ CHO THẤT TRẬN
Tác giả: Francis Fukuyama
Tôi đang viết những dòng này từ thủ đô Skopje của Bắc Macedonia, nơi đã từ một tuần nay tôi dạy khóa học Lãnh đạo cho Phát triển (Leadership Academy for Development) của chúng tôi. Theo dõi cuộc chiến tranh Ukraine từ đây không có gì khác về mặt đầy đủ thông tin, ngoại trừ nơi đây ở ngay sát vùng chiến sự xét về múi giờ, và một thực tế là ở vùng Ban-căng có nhiều người ủng hộ Putin hơn so với các vùng khác ở Châu Âu. Đa số họ là người Séc-bi, theo dõi các chương trình của Sputnik.
Dưới đây tôi xin mạo muội đưa ra mấy lời tiên đoán thế này:
1. Nga đang đối diện với một thất bại hoàn toàn ở Ukraine. Kế hoạch của Nga yếu kém, dựa trên giả định sai lầm rằng người Ukraine chào đón Nga và rằng quân đội nước này sẽ sụp đổ chóng vánh khi đại quân Nga kéo tới. Lính Nga rõ ràng đã chỉ mang theo quân phục để diễu binh chiến thắng tại Kyiv chứ không phải đạn dược và quân nhu. Vào lúc này, Putin đã gần như tung hết toàn bộ lực lượng quân sự vào chiến dịch này – nghĩa là không còn lực lượng dự trữ lớn nào mà hắn có thể bổ sung thêm cho chiến trường. Binh lính Nga bị dồn tắc bên ngoài các thành phố của Ukraine, đối diện với những khó khăn to lớn về hậu cần và hứng chịu đòn phản công liên tục từ phía Ukraine.
2. Sự sụp đổ vị thế trên chiến trường của quân Nga có thể ập đến bất ngờ và thảm khốc, chứ không phải diễn ra từ từ qua môt cuộc chiến tiêu hao sinh lực. Quân sĩ trên mặt trận sẽ tới lúc vừa không được tiếp tế lại không thể rút lui, cùng tinh thần chiến đấu suy sụp. Điều này ít nhất đã đúng ở phía Bắc; quân Nga đạt được kết quả tốt hơn ở phía Nam, nhưng vị thế ở đó cũng không thể duy trì được nếu phía Bắc tan vỡ.
3. Không có giải pháp ngoại giao nào cho cuộc chiến trước khi điều này xảy ra. Không còn một thỏa hiệp khả dĩ nào cho cả phía Nga và Ukraine khi hai bên đã phải hứng chịu những thiệt hại như tới lúc này.
4. Hội đồng Bảo An Liên Hợp Quốc một lần nữa được chứng thực là vô dụng. Thứ hữu ích duy nhất là cuộc bỏ phiếu của Đại hội đồng, đã giúp xác định ai là kẻ xấu và kẻ quanh co trên thế giới này.
5. Quyết định của Chính quyền Biden về việc không thiết lập vùng cấm bay hoặc chuyển máy bay tiêm kích Mig của Ba Lan cho Ukraine là đúng đắn; họ đã giữ được cái đầu lạnh trong một thời điểm đầy xúc cảm. Sẽ tốt hơn nhiều nếu để chính người Ukraine đánh bại quân xâm lược Nga, không cho phép Moscow đổ lỗi là do NATO đã tham chiến, cũng như tránh mọi khả năng leo thang có thể.
Thực tế thì đội tiêm kích MiG của Ba Lan không đóng góp được gì thêm nhiều cho năng lực của Ukraine. Cung cấp liên tục tên lửa xách tay Javelins, Stingers, TB2s, thuốc men, nhu yếu phẩm và thông tin tình báo có ý nghĩa hơn nhiều. Tôi giả định là quân đội Ukraine đã nhận sự hỗ trợ và điều hướng từ thông tin tình báo của NATO hoạt động từ bên ngoài Ukraine.
6. Tất nhiên, chi phí mà Ukraine đang phải trả là vô cùng to lớn. Nhưng những thiệt hại lớn nhất đến từ pháo kích và tên lửa của Nga, những thứ này máy bay Mig hay vùng cấm bay không giúp được là bao. Cách duy nhất để ngưng sự tàn phá là đánh bại quân Nga trên thực địa.
7. Putin sẽ không thể sống sót nếu chiến dịch của hắn thất bại. Hắn nhận được sự ủng hộ là vì người ta nghĩ hắn là một kẻ mạnh mẽ, tài ba. Vậy còn gì để bày ra nữa đây khi hắn bộc lộ sự yếu kém và tuột khỏi tay sức mạnh đe nẹt người khác?
8. Cuộc xâm lăng đã giáng một đòn chí tử vào những kẻ dân túy trên khắp thế giới, những kẻ mà trước cuộc chiến này đều nhất loạt bày tỏ sự ủng hộ đồng cảm (sympathy) với Putin. Những phần tử này bao gồm Matteo Salvini, Jair Bolsonaro, Éric Zemmour, Marine Le Pen, Viktor Orbán, và dĩ nhiên là Donald Trump. Chính trị về cuộc chiến đã phơi bày thiên hướng độc đoán không úp mở của họ.
9. Đến thời điểm này cuộc chiến là bài học tốt cho Trung Quốc. Giống như Nga, Trung Quốc đã xây dựng lực lượng quân đội có vẻ như là công nghệ cao trong thập kỷ qua, nhưng lại không hề có kinh nghiệm chiến trường. Khả năng tác chiến đáng thương hại của không quân Nga có vẻ sẽ lặp lại với Không quân của Quân Giải phóng Nhân dân, lực lượng vốn không có chút kinh nghiệm vận hành những chiến dịch không chiến phức tạp. Chúng ta hy vọng là lãnh đạo Trung Quốc sẽ không tự lừa dối bản thân về năng lực của mình như lãnh đạo Nga đã làm, trong việc theo đuổi tham vọng xâm lược Đài Loan.
10. Hy vọng là Đài Loan cũng tự tỉnh ngộ để nỗ lực chuẩn bị chiến đấu như nhân dân Ukraine đã và đang làm, và tái lập chế độ quân dịch bắt buộc. Hãy không để là kẻ thất bại non kém.
11. Máy bay không người lái của Thổ Nhĩ Kỳ sẽ thành món hàng được mua nhiều nhất (best sellers).
12. Sự thất bại của Nga sẽ giúp khôi phục một làn sóng tự do mới (“new birth of freedom”) và giúp chúng ta thoát khỏi khúc nhạc trầm bi ai về trạng thái suy tàn của nền dân chủ toàn cầu. Tinh thần của năm 1989 sẽ sống dậy, nhờ những nam nữ can trường xứ Ukraine.
Ba thập niên tiếp cận với dân chủ tiêu tan trong một ngày Lê Tây Sơn 13 tháng 3, 2022
Khu ổ chuột ngay sau lưng Kremlin, 1990 (ảnh: Peter Turnley/Corbis/VCG via Getty Images)
Một nhà báo phương Tây cảm thán: “Sau hơn ba mươi năm ở nước Nga từ ngày dân chủ khai hoa, tôi đã phải ra đi trong nỗi buồn. Một người đàn ông tên Putin đã dập tắt hy vọng tươi sáng mà nhiều người Nga từng nhận thấy! Tôi rời Moscow trong giận dữ, giống như bước từ bóng tối ra ánh sáng, bỏ lại phía sau những người bạn bị mắc kẹt tại một đất nước không thấy đâu là đường hầm”…
Tổng thống Nga Vladimir Putin không chỉ hủy diệt Ukraine, mà còn đẩy người Nga vào tình trạng cô lập mà họ không đáng phải chịu như thế. Một số người từng tin tổng thống Nga như một “tín đồ ngoan đạo” khi ông ta nói sẽ không xâm lược Ukraine. Giờ đây, niềm tin đó đã bị hạ gục. Putin sẽ làm tất cả để đạt được mục đích, dù có phải sử dụng những biện pháp dã man như thời Trung cổ. Điều khiến những hành động của Putin trở nên “đáng sợ” hơn là cách ông ta “thiết kế” âm mưu. Putin đã bỏ ra nhiều năm để tìm cách “sáng tạo” những câu chuyện bịa đặt sao cho người dân Nga thấy như thật về “một đế chế đáng ra phải rất hùng mạnh” của mình.
Ông ta than thở không được NATO tôn trọng khi liên minh quân sự này không chịu rút quân về đường ranh năm 1997 và cam kết không kết nạp Ukraine làm thành viên. Người dân Nga phải hiểu Putin không có lỗi mà là lỗi của phương Tây! Nhưng nếu Putin cứ khư khư tin rằng (hay giả vờ tin) an ninh nước Nga đang bị đe dọa và thế giới phương Tây hiện đại quyết tâm chống lại Nga, thì ông ta chưa bao giờ hiểu những động lực đang thay đổi của thế kỷ 21. Đó là tự do và dân chủ.
Năm 1990 sau khi bức màn sắt Bức tường Berlin sụp đổ, Đông và Tây thôi chia cắt, nước Đức thống nhất, thủ đô Bucharest của Romania trông giống như ngày hội khi Tổng thống độc tài Nicolae Ceaușescu bị phế truất. Lúc đó, tại Moscow, một gói thuốc lá Marlboro của Mỹ mua được một cuốc taxi, một gói nữa trả tiền cắt tóc. Moscow bắt đầu làm quen với thế giới khác; văn phòng của CNN có đường dây điện thoại vệ tinh kết nối trực tiếp với tổng đài Atlanta của hãng.
Trong những ngày Hè dài rực rỡ đó, nhà lãnh đạo cuối cùng của Liên Xô Mikhail Gorbachev đã cho phép một kênh phương Tây dựng sân khấu trên Quảng trường Đỏ ở trung tâm thủ đô nước Nga để giới thiệu với công chúng Nga. CNN là phương tiện truyền thông phương Tây đầu tiên phát sóng trực tiếp cuộc diễn hành quân sự cách lăng Lenin chỉ vài mét dưới chiếc bóng của những bức tường gạch Điện Kremlin, và là nhân chứng cho Đại hội đảng Cộng sản cuối cùng của Liên Xô.
Chợ trời Moscow 1990 (ảnh: Francoise De Mulder/Roger Viollet via Getty Images)
Lúc đó, thế giới đang thay đổi, Chiến tranh Lạnh kết thúc, những chân trời mới thú vị vẫy gọi và một thế hệ người Nga sắp được nếm trải những quyền tự do mà họ khao khát. Bảy năm sau, khi Gorbachev (người không lâu sau đó bị lật đổ trong một cuộc đảo chính thành công của Boris Yeltsin) leo lên một chiếc thang sắt ọp ẹp để đến một sân khấu truyền hình trực tiếp đặt trên nóc một khách sạn phương Tây mới và sang trọng, cũng là lúc cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên diễn ra tại Liên Xô. Dân chủ dường như đã trong tầm tay.
Đất nước trên đà phát triển, với những cơ hội to lớn được tạo ra. Các tài phiệt mới đua nhau nổi lên khi những kẻ “điều khiển cuộc chơi” trở thành những tên trộm, và các trùm KGB trở thành những tên mafia thâu tóm tài sản nhà nước. Tất cả tạo điều kiện cho Vladimir Putin, một Đại tá KGB lão luyện tham gia chính trường. Rồi trong những phút cuối của thế kỷ 20, Putin đã loại Yeltsin đau yếu vì mổ tim khỏi hàng ngũ tham nhũng ở Điện Kremlin để lên làm Tổng thống Nga. Đổi lại, Yeltsin, người từng chật vật với các cáo buộc tham nhũng, được miễn truy tố trong một cuộc chuyển giao quyền lực được khoác chiếc áo mỹ miều: Chọn người kế vị!
Thời gian đầu Putin nắm quyền, tức đầu thiên niên kỷ 21, đã có tia sáng báo hiệu nước Nga có một nhà lãnh đạo “hiện đại và đổi mới”, nhưng tia sáng này không tồn tại lâu. Với đam mê quyền lực không giới hạn và tốt nghiệp khoa sử, ông ta nhanh chóng nghiên cứu, thêm thắt “chủ nghĩa dân tộc Nga”, ôm ấp hoài niệm đế quốc và phục hồi tính bảo thủ của Nhà thờ Chính thống Nga. Không có điều nào trong “hệ tư tưởng Putin” được thực hiện để làm cho nước Nga tốt hơn, đáng sống hơn mà chúng chỉ đơn thuần là các cớ giúp Putin cai trị dễ hơn và cầm quyền lâu hơn. Ông ta nhanh chóng xóa bỏ các dấu vết tự do-dân chủ mới manh nha. Trong đầu Putin, sự tan rã của Liên Xô là một “quốc nạn và là một thảm họa phải sửa chữa”. Dù lên nắm quyền với cam kết xóa bỏ tham nhũng, nhưng trên thực tế, tham nhũng chỉ chuyển hướng sang lợi ích nhóm và “cánh hẩu” dưới quyền Putin.
Moscow Tháng Mười Hai 1990 – Askar Akaev, Boris Yeltsin, Michael Gorbachev (ảnh: Vladimir Bogdanov/FotoSoyuz/Getty Images)
Cuộc xâm lược Ukraine của Putin làm nhớ lại những gì Hitler và Đức Quốc xã đã làm trong hai thập niên 1930, 1940. Putin có trong tay những sắc lệnh chính phủ hay luật lệ do Duma (Quốc hội Nga) thông qua buộc cấp dưới và người dân phải tuân theo tuyệt đối mệnh lệnh của ông ta. Bộ máy nhà nước được Putin xây dựng sao cho vừa “ngoan ngoãn chấp hành” vừa đồng lõa với những kế hoạch của tổng thống.
Không phải mọi người đều mù quáng tin Putin là đúng hay sùng bái ông ta. Tại Moscow, thỉnh thoảng lại xuất hiện những chiếc xe cảnh sát hú còi inh ỏi áp tải những chiếc xe buýt chở đầy người biểu tình đến nhà giam. Cảnh sát chống bạo động luôn trong tư thế sẵn sàng thi hành lệnh của Putin, bóp chết bất kỳ mối đồng cảm nào dành cho Ukraine. Trên khắp nước Nga, hơn 1,000 người biểu tình bị bắt mỗi ngày trong tuần đầu tiên của cuộc chiến. Già, trẻ, đàn ông và phụ nữ đều bị ép chặt, hai tay bẻ quặt ra sau, mặt gục xuống sàn, chân bị đá bởi một cỗ máy được đào tạo bài bản, được trả lương cao để đàn áp.
Các phương tiện truyền thông độc lập rơi vào hoàn cảnh thoi thóp kể từ khi cơ quan an ninh Nga bị cáo buộc đầu độc lãnh đạo đối lập Alexey Navalny gần hai năm trước. Họ bị luật truyền thông mới khắc nghiệt bịt miệng và có thể ngồi tù đến 15 năm nếu bị qui tội không yêu nước. Cái gọi là “Chiến dịch quân sự đặc biệt” của Putin ở Ukraine chỉ là lập lại các cuộc chiến trước đây của ông ta: Syria, Chechnya và Georgia. Khi chứng kiến tất cả trí tuệ dồi dào của nước Nga bị bóp nghẹt bởi một con người và đồng bọn đang phá hủy, câu hỏi mà thế giới phải đối mặt là “Làm sao chỉ rõ sự khác biệt giữa cuộc chiến của Putin và cuộc chiến của nước Nga?”.
Chiến thuật đánh Nga của Ukraine như thế nào?
Làm thế nào người Ukraine đối mặt với hỏa lực mạnh hơn vẫn có thể cản bước quân Nga trong tuần thứ ba của cuộc chiến? Lê Tây Sơn
15 tháng 3, 2022
Lực lượng dân quân phòng vệ cấp tốc học sử dụng vũ khí; Kyiv, Ukraine, ngày 9 Tháng Ba (ảnh: Andriy Dubchak/dia images via Getty Images)
Thi thể của các binh sĩ Nga nằm rải rác trong đống đổ nát của các xe quân sự bị cháy và các tòa nhà bị nã pháo. Cách đó 20 mét, đứng sau những chiếc xe tải chở nhiên liệu, những người tình nguyện Ukraine quan sát, hướng về một chiếc máy trộn xi măng ở xa khoảng 500 mét. Xa nữa là lực lượng Nga ở ngoài rìa thị trấn Bucha gần đó. Chiến tuyến ở thị trấn Irpin (ngoại vi phía Tây Bắc thủ đô) vẫn đứng vững và không dịch chuyển trong hơn hai tuần qua, bất chấp ưu thế quân sự của Nga.
Chỉ chừng đó thôi cũng đã là chiến thắng đối với viên chỉ huy Casper (tên giả) và các chiến binh giữ trạm kiểm soát của ông. “Người Nga đang cố gắng tiến lên phía trước. Nhưng họ không ngờ chúng tôi đang đợi họ!”. Khi quân Nga giành quyền kiểm soát một sân bay quân sự ở thị trấn Hostomel, cách Irpin vài dặm về phía Bắc trong ngày đầu tiên của cuộc chiến, nhiều nhà quan sát quân sự bị “hố nặng” khi tin chắc quân Nga sẽ tiếp quản Kyiv nhanh chóng. Nhưng hơn hai tuần sau, lực lượng xâm lược hầu như giậm chân tại chỗ. Các phóng viên nước ngoài, trong đó có tờ The Washington Post khi đến tác nghiệp tại hai điểm nóng chiến tuyến đã hiểu biết thêm rất nhiều về chiến lược, chiến thuật và khả năng của các lực lượng Ukraine bảo vệ Kyiv cũng như tính toán sai lầm của Putin trước sức kháng cự của đối phương.
Nếu Putin quan niệm “có Kyiv là có tất cả” thì cư dân Kyiv cũng hiểu “mất Kyiv là mất tất cả, không chỉ mất bản sắc dân tộc mà cả mất tự do dân chủ”. Mỹ và 20 quốc gia khác, chủ yếu thuộc NATO và Liên minh châu Âu (EU), đã gửi cho Ukraine nhiều vũ khí và trang thiết bị quan trọng. Không rõ có bao nhiêu loại vũ khí bổ sung đã đến tay các lực lượng bảo vệ Kyiv để họ điều chỉnh chiến thuật trên thực địa. Rob Lee, thành viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại và chuyên gia về chính sách quốc phòng của Nga nhận định: “Người Nga hầu như không sẵn sàng cho một cuộc chiến tranh không đi theo quy luật với chiến thuật độc đáo. Vì vậy họ không biết phải đối phó với một kiểu chiến tranh du kích này”.
Chướng ngại vật được dựng tại Đài Độc lập, Kyiv; ngày 3 Tháng Ba (ảnh: Aytac Unal/Anadolu Agency via Getty Images)
Hầu hết giới phân tích quân sự phương Tây đều dự đoán quân Nga đang bao vây Kyiv khi được hỗ trợ mạnh mẽ bằng không kích và pháo, tên lửa sẽ vào được thủ đô. Giáo khoa quân sự chứng minh dự đoán này là khả thi. Nhưng ở Kyiv thì không đơn giản như thế. Đối với Ukraine, cuộc chiến này là cuộc chiến tiêu hao. Càng làm chậm, làm hao mòn quân đội Nga, đẩy chúng vào thế bế tắc và hoang mang ở vòng ngoài Kyiv càng tốt. Áp lực sẽ đè nặng lên Tổng thống Nga Putin khi ông ta không thể có chiến thắng nhanh, dù đã điều chỉnh thêm một thời gian.
Ngoài chiến trường, Nga đang thấm đòn vì các lệnh trừng phạt quốc tế. Các nỗ lực ngoại giao cũng dồn dập để Putin nhượng bộ. Trên các mặt trận, lực lượng Nga phải đối mặt với nhiều vũ khí hạng nặng mới chuyển đến của phương Tây và sự phẫn nộ toàn cầu trước cảnh quân Nga giết hại dân thường, ném bom các khu dân cư và bệnh viện. Trong các cuộc phỏng vấn, binh sĩ Ukraine cho biết họ tận dụng những sai sót của người Nga, với chiến lược dễ đoán, hiểu biết kém về địa hình và thiếu chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh kéo dài. Trên mạng xã hội và báo đài đầy dẫy tin binh sĩ Nga hết thức ăn, nước uống và nhiên liệu cho xe cộ. Một số đầu hàng chỉ vì… bị lạc hoặc mất tinh thần. Các đoàn xe quân sự của Nga thường xuyên khựng lại do hỏng máy hoặc do bị tấn công bất ngờ.
Trên khắp Ukraine, các lực lượng Ukraine đã rút lui về bảo vệ các thành phố, tránh giao chiến với Nga ở các vùng nông thôn và trong không gian mở. Dù quân Nga giành được quyền kiểm soát một số thành phố phía Nam như Kherson và Melitopol, nhưng vẫn không thể tiếp quản Mariupol bị bao vây gần đó cũng như các điểm nóng chiến sự Kharkiv, Chernihiv và Sumy. Đó cũng là trường hợp của thành phố Mykolaiv phía Nam Ukraine, nơi mà trong hơn một tuần nay, Ukraine đã đẩy lùi thành công cuộc tiến công lớn của Nga để mở đường đến cảng chiến lược Odessa.
Cho đến nay, dân quân Ukraine đã làm thất bại nỗ lực bao vây và chiếm giữ thủ đô bất chấp việc Nga đã sử dụng sân bay ở Hostomel làm cầu nối trên không cho nhiều xe tăng, xe bọc thép và các loại vũ khí khác đổ về. Ukraine đã bắn hạ một số máy bay trực thăng của Nga và cầm chân một binh đoàn thiết giáp chủ lực tiến vào thủ đô. Trong khi đó, hệ thống phòng không vững chắc đã được huy động để chống lại các cuộc không kích và tấn công bằng tên lửa. Vấn đề lớn nhất của Nga là không tìm được cách đánh phù hợp với chiến thuật của Ukraine…
Cách nội đô Kyiv khoảng 40 dặm, quân Nga cố gắng tiến vào Kyiv từ phía Đông Bắc. Một đoàn xe tăng di chuyển xuống đường cao tốc chính về phía thị trấn Brovary, nhưng khi chúng đi qua một cụm dân cư, lực lượng Ukraine đã nhìn thấy cơ hội. Họ tấn công đoàn xe bằng đạn pháo, tên lửa chống tăng, phá hủy hoặc làm hỏng một số xe tăng và xe bọc thép chở quân. Video được quân đội Ukraine đăng trên mạng xã hội cho thấy các binh sĩ Nga bỏ chạy vào rừng và một chiếc xe tăng từ từ… bốc cháy. Những người lính Nga tháo chạy khỏi đoàn xe đã trốn trong các ngôi làng gần đó và bắn bất cứ ai khả nghi.
Dân quân sát cánh cùng quân đội; Kyiv (ảnh: Anastasia Vlasova/Getty Images)
Xe tăng và các phương tiện quân sự Nga bò chậm như rùa trên đường cao tốc đã trở thành mục tiêu dễ dàng. Một quả đạn pháo có thể hạ gục nhiều phương tiện nằm quá sát nhau. Du kích Ukraine di chuyển song song trong rừng để tìm cơ hội đánh úp. Các nhà phân tích cho biết, điều đáng ngạc nhiên là quân Nga sử dụng cả một số xe tăng cũ không được trang bị tốt, gồm cả T-72, một loại xe tăng thời Liên Xô được có mặt cách đây hơn 50 năm. Có lẽ vì quá coi thường đối phương.
Ẩn mình trong các khu rừng ở rìa phía Tây Bắc Kyiv, các khẩu đội pháo binh của Ukraine đã tấn công các vị trí của Nga bên trong Irpin và Bucha. Cây cầu Irpin bị quân đội Ukraine phá hủy. Con đường từ cây cầu này vào trung tâm thủ đô cứ 100 mét lại có rào chắn bê tông, bồn đựng dầu, lốp xe và bao cát. Ở phía bên kia của cây cầu, tại lối vào trung tâm Irpin, các nhóm vũ trang tình nguyện đào chiến hào trên một ngọn đồi có vị trí thuận lợi nhìn thấy lực lượng Nga nếu chúng đi vào. Ở phía trước ngọn đồi, các chiến binh Ukraine ngụy trang núp sau những tán cây. Số khác ở bên trong các tòa nhà nhìn ra con đường mà người Nga phải đi qua để vào Kyiv.
Biệt kích Nga tấn công các đồn của Ukraine. Sau đó, quân Ukraine tấn công họ, và chúng bỏ chạy. Cứ thế! Người Nga không thông thạo địa lý Irpin. Xe tăng và xe bọc thép thường mắc kẹt trong những con phố nhỏ để bị hứng đạn. Rõ ràng, Nga rất mất phương hướng. Kiến thức về địa hình đô thị là tài sản chính cho lực lượng bảo vệ Kyiv. Tất cả, mọi viên đá, mọi cây cối đều có thể “hỗ trợ” người dân. Quân Nga cũng không có đủ lương thực, thực phẩm, nước uống. Một số cư dân than phiền binh lính Nga cướp phá nhà cửa và cửa hàng. Họ không có nhiều xăng. Họ sẽ mệt mỏi. Trong một số trường hợp, chính người dân đã cung cấp tin tình báo để giúp đánh đuổi quân Nga ở những khu vực vẫn còn sóng điện thoại di động.
Mục tiêu của Ukraine là bảo vệ các lãnh thổ không phải tấn công người Nga. Chiến thuật như vậy là thông minh. Quân đội Ukraine không thể cạnh tranh nổi sức mạnh vũ khí của Nga và cần phải bảo tồn kho vũ khí nhỏ hơn nhiều thay vì lãng phí.
--Điều gì sẽ xảy ra nếu Nga thua ở Ukraine? Liana Fix và Michael Kimmage
Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch
15/03/2022
Thất bại của Moscow không phải là chiến thắng rõ ràng của Phương Tây.
Tổng thống Nga Vladimir Putin đã mắc sai lầm chiến lược khi xâm lược Ukraine. Ông đã đánh giá sai kỳ vọng chính trị của người Ukraine, vốn không chờ đợi được giải phóng bởi những người lính Nga. Ông cũng đánh giá sai về Mỹ, Liên minh Châu Âu, và một số quốc gia – gồm Australia, Nhật Bản, Singapore, và Hàn Quốc – tất cả đều có khả năng hành động tập thể khi đứng trước chiến tranh, và tất cả đều đang chờ đợi thất bại của Nga tại Ukraine. Mỹ cùng các đồng minh và đối tác đang áp đặt những lệnh trừng phạt khắc nghiệt lên Moscow. Mỗi cuộc chiến đều là một trận đánh nhằm định hướng dư luận, và cuộc chiến của Putin ở Ukraine – trong thời đại hình ảnh truyền thông đại chúng – đã gắn nước Nga với một cuộc tấn công vô cớ, nhắm vào một láng giềng hòa bình, gây ra thương vong lớn cho dân thường, cùng hàng loạt những tội ác chiến tranh. Dù ở bất cứ đâu, sự phẫn nộ sẽ là một trở ngại cho chính sách đối ngoại của Nga trong tương lai.
Không kém phần quan trọng so với sai lầm chiến lược của Putin là sai lầm chiến thuật của quân đội Nga. Dù biết rằng khó có thể đánh giá tình hình trong giai đoạn đầu của một cuộc chiến, nhưng chắc chắn chúng ta vẫn có thể kết luận rằng công tác lập kế hoạch và hậu cần của Nga là không đầy đủ, và việc binh lính, thậm chí cả các sĩ quan cấp cao, bị thiếu thông tin đã khiến tinh thần họ càng sa sút. Cuộc chiến được cho là sẽ sớm kết thúc, khi một cuộc tấn công chớp nhoáng nhanh chóng hạ gục hoặc buộc chính phủ Ukraine phải đầu hàng, sau đó Moscow sẽ áp đặt tình trạng trung lập lên Ukraine, hoặc thiết lập quyền cai trị (suzerainty) của Nga tại Ukraine. Bạo lực tối thiểu có thể dẫn đến trừng phạt tối thiểu. Nếu chính phủ Ukraine sụp đổ nhanh chóng, Putin có thể tuyên bố rằng mình đã đúng: bởi vì Ukraine đã không sẵn sàng, hoặc không thể tự vệ, nên nước này không phải là một quốc gia thực sự – như lời Tổng thống Nga từng nói.
Nhưng Putin sẽ không thể giành chiến thắng trong cuộc chiến này như ông muốn. Thật vậy, có một số kịch bản mà trong đó cuối cùng người Nga sẽ thua. Putin có thể đẩy quân đội của mình sa lầy trong một cuộc chiếm đóng vô ích và tốn kém ở Ukraine, bào mòn tinh thần binh lính Nga, tiêu tốn tài nguyên, và không mang lại lợi ích gì ngoài danh hiệu “nước Nga vĩ đại” rỗng tuếch, đồng thời khiến quốc gia láng giềng rơi vào cảnh nghèo đói và hỗn loạn. Ông ta có thể kiểm soát, ở mức độ nhất định, các khu vực miền đông và miền nam Ukraine, nhiều khả năng là cả Kyiv, trong khi chiến đấu với lực lượng kháng chiến Ukraine hoạt động ở miền tây, và tham gia chiến tranh du kích trên khắp đất nước – một kịch bản sẽ gợi nhớ đến xung đột giữa các phe phái diễn ra ở Ukraine trong Thế chiến 2. Cùng lúc đó, ông sẽ chứng kiến nền kinh tế Nga dần suy thoái, đất nước Nga ngày càng bị cô lập, và ngày càng không có khả năng tạo ra của cải vốn là chỗ dựa cho các cường quốc. Kết quả là, Putin có thể đánh mất sự ủng hộ của người dân và giới tinh hoa Nga, những người mà ông phụ thuộc vào để có thể tiến hành chiến tranh và duy trì quyền lực của mình, dù Nga không phải là một nền dân chủ.
Putin như thể đang cố gắng thiết lập lại một số hình thức của chủ nghĩa đế quốc Nga. Nhưng trong canh bạc lớn này, dường như ông đã quên mất những sự kiện đã đặt ra dấu chấm hết cho Đế chế Nga. Sa hoàng cuối cùng của Nga, Nicholas II, đã thua trong cuộc chiến với Nhật Bản vào năm 1905. Sau đó, ông trở thành nạn nhân của Cách mạng Bolshevik, không chỉ mất đi vương miện, mà còn mất cả mạng sống. Bài học rút ra: nhà cầm quyền chuyên chế không thể thua trong các cuộc chiến mà vẫn có thể ngồi yên trên ngai vàng được.
Trong cuộc chiến này, không có người chiến thắng
Putin khó có thể thua trên chiến trường Ukraine. Nhưng ông có thể thua khi cuộc chiến đi đến hồi kết và mở ra câu hỏi: ‘Tiếp theo là gì?’ Những hậu quả khôn lường và bị đánh giá thấp của cuộc chiến vô nghĩa này sẽ khiến Nga khó mà chấp nhận nổi. Và việc thiếu kế hoạch chính trị cho tương lai – có thể so sánh với những thất bại về kế hoạch trong cuộc xâm lược Iraq của Mỹ – sẽ góp phần khiến nó trở thành một cuộc chiến không thể thắng được.
Người Ukraine sẽ không thể đẩy lùi quân đội Nga trên đất Ukraine. Quân đội Nga ở một đẳng cấp khác với Ukraine, và hơn nữa, Nga còn là một cường quốc hạt nhân, trong khi Ukraine thì không. Cho đến nay, quân đội Ukraine đã chiến đấu với quyết tâm và kỹ năng đáng ngưỡng mộ, nhưng trở ngại thực sự đối với bước tiến của Nga chính là bản chất của cuộc chiến. Qua các đợt tấn công bằng tên lửa và bom từ trên không, Nga có thể san bằng các thành phố của Ukraine, từ đó đạt được ưu thế trên chiến trường. Họ cũng có thể thử sử dụng vũ khí hạt nhân ở quy mô nhỏ để đạt được hiệu quả tương tự. Nếu Putin đưa ra quyết định này, không có gì trong hệ thống Nga có thể ngăn cản ông ta. “Họ tạo ra sa mạc, và gọi đó là hòa bình”, nhà sử học Tacitus từng viết về nghệ thuật chiến tranh của La Mã, và gán những lời này cho nhà lãnh đạo chiến tranh người Anh Calgacus. Đó cũng là một lựa chọn cho Putin ở Ukraine.
Dù vậy, ông sẽ không thể đơn giản thoát khỏi sa mạc. Putin đã gây chiến để bảo vệ vùng đệm do Nga kiểm soát, nằm giữa đất nước của ông và trật tự an ninh do Mỹ đứng đầu ở châu Âu. Ông ta sẽ không thể tránh khỏi việc xây dựng một cấu trúc chính trị để đạt được mục đích của mình và duy trì một mức độ trật tự nào đó ở Ukraine. Nhưng người dân Ukraine đã thể hiện rằng họ không muốn bị chiếm đóng. Họ sẽ chống trả quyết liệt – thông qua các hành động kháng chiến diễn ra mỗi ngày, và thông qua một cuộc nổi dậy bên trong Ukraine, hoặc chống lại chế độ bù nhìn ở Đông Ukraine do quân đội Nga thiết lập. Có thể tìm thấy điểm tương tự trong cuộc chiến chống Pháp 1954-1962 của Algeria. Pháp là cường quốc quân sự vượt trội. Tuy nhiên, người Algeria đã tìm ra cách để nghiền nát quân đội Pháp và chặn đường tiếp tế từ Paris.
Putin cũng có thể dựng lên một chính phủ bù nhìn, với Kyiv là thủ đô, một chính phủ Vichy của Ukraine. Hoặc ông có thể dùng đến sự hỗ trợ cần thiết từ lực lượng cảnh sát mật để khuất phục người dân của thuộc địa Nga này. Belarus là ví dụ về một quốc gia vận hành theo chế độ chuyên chế, cộng với sự đàn áp của cảnh sát, và sự hậu thuẫn của quân đội Nga. Đây là một mô hình khả thi cho một miền đông Ukraine do Nga cai trị. Tuy nhiên, trên thực tế, nó chẳng khác gì một mô hình giấy. Một Ukraine Nga hóa có thể tồn tại như một ảo tưởng hành chính đối với Moscow, và các chính phủ chắc chắn có khả năng hành động theo những ảo tưởng hành chính của họ. Nhưng nó không bao giờ có thể hoạt động trong thực tế, đơn giản là vì quy mô và lịch sử gần đây của Ukraine.
Trong các bài phát biểu của mình về Ukraine, Putin dường như bị ám ảnh về giai đoạn giữa thế kỷ 20. Ông ta bận tâm về chủ nghĩa dân tộc Ukraine thân Đức của những năm 1940. Do đó, ông nhiều lần đề cập đến Ukraine Quốc xã, và khẳng định mục tiêu của mình là “phi phát xít hóa” Ukraine. Ukraine đúng là có các yếu tố chính trị cực hữu. Tuy nhiên, điều mà Putin không nhìn thấy, hoặc bỏ qua, là tâm lý dân tộc (national belonging) phổ biến hơn và mạnh mẽ hơn nhiều đã xuất hiện ở Ukraine kể từ khi nước này tuyên bố độc lập khỏi Liên Xô vào năm 1991. Phản ứng quân sự của Nga đối với Cách mạng Maidan năm 2014 ở Ukraine, vốn quét sạch một chính phủ thân Nga tham nhũng, là một động lực bổ sung cho tâm lý dân tộc này. Kể từ khi cuộc xâm lược của Nga bắt đầu, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã vô cùng khéo léo trong việc khơi gợi chủ nghĩa dân tộc Ukraine. Sự chiếm đóng của Nga sẽ mở rộng ý thức về tổ quốc (nationhood) của người dân Ukraine, một phần bằng cách tạo ra nhiều “thánh tử đạo”, những người hy sinh vì dân tộc – giống như những gì mà hành động chiếm đóng Ba Lan của Đế quốc Nga vào thế kỷ 19 đã tạo ra với người dân Ba Lan.
Vì vậy, để thực sự hiệu quả, chiến dịch chiếm đóng sẽ phải là một hoạt động chính trị lớn, diễn ra trên ít nhất một nửa lãnh thổ của Ukraine. Nó sẽ là một cuộc chiến tốn kém khôn tả. Hoặc có thể Putin đã nghĩ đến điều gì đó giống như Hiệp ước Warsaw, từng giúp Liên Xô cai trị nhiều quốc gia-dân tộc châu Âu. Phương án này cũng đắt đỏ – nhưng nó không đắt bằng việc kiểm soát một khu vực nổi loạn, được nhiều đối tác nước ngoài trang bị tận răng, và chỉ chực chờ đánh vào bất kỳ điểm yếu nào của Nga. Một nỗ lực như vậy sẽ chỉ làm cạn kiệt ngân khố của Nga.
Trong khi đó, các biện pháp trừng phạt mà Mỹ và các nước châu Âu áp đặt lên Nga sẽ dẫn đến việc tách Nga ra khỏi nền kinh tế toàn cầu. Đầu tư nước ngoài sẽ giảm. Vốn sẽ phải khó khăn lắm mới có được. Chuyển giao công nghệ sẽ ngưng trệ. Các thị trường sẽ đóng cửa với Nga, có thể bao gồm cả thị trường khí đốt và dầu, mà doanh số từ các thị trường này lại đóng vai trò quan trọng trong việc hiện đại hóa nền kinh tế của Putin. Dòng chảy chất xám kinh doanh và khởi nghiệp sẽ chảy ra khỏi Nga. Hậu quả lâu dài của những chuyển đổi này là có thể dự đoán được. Như nhà sử học Paul Kennedy đã lập luận trong The Rise and Fall of the Great Powers (Sự Hưng thịnh và Suy vong của các Cường quốc), những quốc gia như vậy có xu hướng tham gia vào các cuộc chiến tranh sai lầm, gánh thêm gánh nặng tài chính, và do đó tự tước đi tăng trưởng kinh tế – huyết mạch của một cường quốc. Trong trường hợp giả định Nga có thể khuất phục được Ukraine, thì Nga cũng có thể tự hủy hoại chính mình trong quá trình đó.
Một biến số quan trọng trong hồi kết của cuộc chiến này là công chúng Nga. Chính sách đối ngoại của Putin đã được ủng hộ trong quá khứ. Ở Nga, sáp nhập Crimea là sự kiện nổi tiếng. Tính quyết đoán của Putin không hấp dẫn tất cả người Nga, nhưng nó vẫn hấp dẫn nhiều người. Điều này có thể sẽ được duy trì trong những tháng đầu cuộc chiến của Putin ở Ukraine. Thương vong của lính Nga sẽ được tưởng nhớ, và nó cũng sẽ tạo ra một động cơ, như trong tất cả các cuộc chiến tranh khác, là biến thương vong thành hành động có mục đích, từ đó tăng cường chiến tranh và chiến dịch tuyên truyền. Một nỗ lực toàn cầu nhằm cô lập Nga có thể phản tác dụng, nếu thế giới bên ngoài bị chặn đứng, khiến người Nga phải gắn căn tính dân tộc mình với sự bất bình và phẫn nộ.
Tuy nhiên, kịch bản khả dĩ hơn là nỗi kinh hoàng của cuộc chiến này sẽ phản tác dụng với chính Putin. Người Nga đã không xuống đường để phản đối các vụ đánh bom của Nga vào Aleppo, Syria, hồi năm 2016, cũng như thảm họa nhân đạo mà các lực lượng Nga đã tiếp tay trong cuộc nội chiến tại đây. Nhưng Ukraine mang một ý nghĩa hoàn toàn khác đối với người Nga. Hàng triệu gia đình Nga-Ukraine có liên kết với nhau. Hai nước chia sẻ văn hóa, ngôn ngữ, và tôn giáo. Thông tin về những gì đang xảy ra ở Ukraine sẽ tràn vào Nga qua mạng xã hội và các kênh khác, từ đó bác bỏ và làm mất uy tín của các tuyên truyền viên. Đây là một tình huống lưỡng nan về đạo đức mà Putin không thể giải quyết chỉ bằng đàn áp. Sự đàn áp chính nó cũng có thể phản tác dụng. Đây nào phải chuyện lạ trong lịch sử Nga: chỉ cần hỏi người Liên Xô thì biết.
Hậu quả cho tương lai
Hậu quả của việc Nga thua tại Ukraine sẽ khiến châu Âu và Mỹ phải đối mặt với những thách thức mang tính nền tảng. Giả sử một ngày nào đó Nga buộc phải rút quân, thì việc xây dựng lại Ukraine, với mục tiêu chính trị là chào đón nước này gia nhập EU và NATO, sẽ là một nhiệm vụ nặng nề. Và phương Tây không được để Ukraine thất bại một lần nữa. Mặt khác, một hình thức kiểm soát yếu của Nga đối với Ukraine có thể đồng nghĩa với việc xuất hiện một khu vực giao tranh liên tục, có nhiều rạn nứt, bất ổn, với cơ cấu quản lý hạn chế hoặc không có, nằm ngay phía đông biên giới của NATO. Thảm họa nhân đạo sẽ không giống như bất cứ điều gì mà châu Âu từng chứng kiến suốt hàng thập niên qua.
Đáng lo ngại không kém là viễn cảnh về một nước Nga bị suy yếu và bị sỉ nhục, âm thầm dồn nén những cảm xúc phục thù giống như những gì đã nổi lên ở Đức sau Thế chiến 1. Nếu Putin duy trì quyền lực của mình, Nga sẽ trở thành một quốc gia bị bài xích, một siêu cường bất hảo với một đội quân bị hạ cấp, nhưng kho vũ khí hạt nhân thì vẫn còn nguyên. Tội lỗi và vết nhơ của cuộc chiến Ukraine sẽ ở lại với chính trường Nga thêm vài chục năm, hiếm khi nào một quốc gia thu được lợi ích từ một cuộc chiến họ đã thua. Sự vô ích của những chi phí bỏ ra cho cuộc chiến đó, thương vong nhân mạng, và sự suy giảm vị thế địa chính trị sẽ xác định con đường cho nước Nga và cho chính sách đối ngoại Nga trong nhiều năm tới, và sẽ rất khó để hình dung một nước Nga tự do trỗi dậy sau những gì khủng khiếp của cuộc chiến này.
Ngay cả khi Putin mất đi quyền lực ở Nga, nước này cũng khó có thể trở thành một nền dân chủ thân phương Tây. Họ có thể bị chia tách, đặc biệt là ở Bắc Caucasus. Hoặc cũng có thể trở thành một chế độ độc tài quân sự sở hữu vũ khí hạt nhân. Các nhà hoạch định chính sách sẽ không sai khi hy vọng về một nước Nga tốt đẹp hơn, và về cái ngày mà một nước Nga thời hậu Putin có thể thực sự hội nhập vào châu Âu. Họ nên làm những gì có thể để tạo điều kiện cho khả năng này, ngay cả khi họ chống lại cuộc chiến của Putin. Tuy nhiên, họ sẽ thật sai lầm nếu không chuẩn bị cho những kịch bản đen tối hơn.
Lịch sử đã chỉ ra rằng việc xây dựng một trật tự quốc tế ổn định là vô cùng khó khăn, nếu có một cường quốc theo khuynh hướng phục thù, bị sỉ nhục ở vị trí trung tâm của nó, đặc biệt là một cường quốc với tầm cỡ của Nga. Để xây dựng trật tự, phương Tây sẽ phải áp dụng cách tiếp cận liên tục cô lập và ngăn chặn. Giữ Nga ở thế yếu, và giữ Mỹ ở lại cùng mình sẽ trở thành ưu tiên đối với châu Âu trong một kịch bản như vậy, bởi châu Âu phải gánh trọng trách chính trong việc quản lý một nước Nga bị cô lập sau cuộc chiến thất bại ở Ukraine. Về phần mình, Washington muốn tập trung vào Trung Quốc. Còn Trung Quốc có thể cố gắng tăng cường ảnh hưởng của mình đối với một nước Nga đang suy yếu – từ đó dẫn đến việc hình thành một liên minh cùng sự thống trị của Trung Quốc mà phương Tây muốn ngăn chặn vào đầu những năm 2020.
Trả bất cứ cái giá nào?
Không ai trong hay ngoài nước Nga nên muốn Putin chiến thắng trong cuộc chiến ở Ukraine. Tốt hơn hết là ông ta thua trận. Tuy nhiên, một thất bại của Nga sẽ không phải là lý do để ăn mừng. Nếu Nga ngừng xâm lược, thì bạo lực đã gây ra cho Ukraine vẫn là một vết thương hằn sâu nhiều thế hệ, nhưng vấn đề là Nga sẽ không sớm chấm dứt xâm lược. Mỹ và châu Âu nên tập trung vào việc khai thác những sai lầm của Putin, không chỉ bằng cách củng cố liên minh xuyên Đại Tây Dương, và khuyến khích người châu Âu hành động theo mong muốn lâu dài của họ về chủ quyền chiến lược, mà còn bằng cách làm cho Trung Quốc thấy rõ bài học thất bại của Nga: hành động thách thức các chuẩn mực quốc tế, chẳng hạn như chủ quyền quốc gia, sẽ đi kèm với chi phí thực tế, và chủ nghĩa phiêu lưu quân sự sẽ làm suy yếu các quốc gia lựa chọn đi theo con đường đó.
Nếu một ngày nào đó, Mỹ và châu Âu có thể giúp khôi phục chủ quyền của Ukraine, và nếu họ có thể đồng thời thúc đẩy Nga và Trung Quốc chia sẻ cùng một nhận thức về trật tự quốc tế, thì sai lầm lớn nhất của Putin sẽ trở thành một cơ hội cho phương Tây. Nhưng để đạt được điều đó, cái giá phải trả sẽ là cực kỳ đắt.
------------
Liana Fix là Nghiên cứu viên thường trú của Quỹ German Marshall, ở Washington, D.C.
Michael Kimmage là Giáo sư Lịch sử tại Đại học Công giáo Mỹ và là Nghiên cứu viên khách mời của Quỹ German Marshall. Từ năm 2014 đến năm 2016, ông phục vụ trong Nhóm Hoạch định Chính sách tại Bộ Ngoại giao Mỹ, nơi ông chịu trách nhiệm khu vực Nga/Ukraine.
Nguồn: Liana Fix và Michael Kimmage, What If Russia Loses?, Foreign Affairs, 04/03/2022.
Menu
Birthdays
Clock
Search
Attachments
Newest members
Link to us